Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là gì và ràng buộc ai?

Năm hợp phần của Khung, mục tiêu tránh trùng lặp trên quy mô quốc gia, và nghĩa vụ tuân thủ khi xây dựng, kết nối bất kỳ hệ thống số nào của cơ quan trong hệ thống chính trị.

Doanh nghiệp làm phần mềm cho khu vực công thường gặp một yêu cầu trong hồ sơ mời thầu: "tuân thủ Khung kiến trúc". Nhiều đơn vị chỉ ghi lại câu đó vào hồ sơ dự thầu mà không hiểu rõ nó ràng buộc điều gì. Điều 13 Luật Chuyển đổi số quy định về Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số — bài viết giải thích khái niệm này theo hướng dùng được.

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là gì

Khoản 1 Điều 13 Luật 148/2025/QH15 định nghĩa: Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số khái quát mô hình kiến trúc số tổng thể cho quốc gia, trong đó xác định những thành phần dùng chung, cơ bản nhất cho các cơ quan trong hệ thống chính trị; bảo đảm an ninh mạng; bảo vệ dữ liệu; bảo đảm kết nối, chia sẻ, dùng chung tài nguyên, dữ liệu; tránh trùng lặp trên quy mô quốc gia; hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Định nghĩa dài, nhưng có thể tách thành sáu mục tiêu:

Xác định thành phần dùng chung cơ bản nhất;
Bảo đảm an ninh mạng;
Bảo vệ dữ liệu;
Bảo đảm kết nối, chia sẻ, dùng chung tài nguyên, dữ liệu;
Tránh trùng lặp trên quy mô quốc gia;
Hỗ trợ phát triển kinh tế - xã hội, phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Mục tiêu thứ năm — tránh trùng lặp — là thứ có tác động rõ nhất tới doanh nghiệp công nghệ. Trong nhiều năm, mỗi cơ quan tự xây một hệ thống riêng, dẫn tới hàng chục phần mềm làm cùng một việc, dữ liệu không thông nhau. Khung kiến trúc là công cụ để chấm dứt tình trạng đó.

Năm hợp phần — khoản 2

Khoản 2 Điều 13 liệt kê các hợp phần chính của Khung:

Điểm a — Khung kiến trúc số của cơ quan Đảng;
Điểm b — Khung kiến trúc số của Quốc hội;
Điểm c — Khung kiến trúc số của Mặt trận Tổ quốc Việt Nam;
Điểm d — Khung kiến trúc Chính phủ số;
Điểm đ — Khung kiến trúc số của các cơ quan, tổ chức khác.

Cấu trúc này cho thấy phạm vi bao trùm toàn bộ hệ thống chính trị, không riêng khối hành pháp. Doanh nghiệp làm dự án cho cơ quan Đảng, Quốc hội hay Mặt trận Tổ quốc cần tra đúng hợp phần tương ứng, không mặc định áp dụng Khung kiến trúc Chính phủ số.

Ai xây dựng và cập nhật

Khoản 3 quy định: Cơ quan quản lý nhà nước về chuyển đổi số chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan thực hiện: a) Xây dựng và trình Thủ tướng Chính phủ ban hành Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số; b) Cập nhật, tổ chức triển khai Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số.

Điểm b đáng lưu ý với doanh nghiệp: Khung được cập nhật. Một dự án kéo dài hai, ba năm có thể phải điều chỉnh giữa chừng khi Khung thay đổi. Hợp đồng nên có điều khoản xử lý tình huống này, thay vì để hai bên tranh cãi khi phát sinh.

Nghĩa vụ tuân thủ — khoản 4

Đây là khoản có sức ràng buộc trực tiếp nhất: Việc xây dựng, phát triển, kết nối, chia sẻ giữa các hệ thống số, hệ thống thông tin, nền tảng số, cơ sở dữ liệu và dịch vụ số của các cơ quan trong hệ thống chính trị cần tuân thủ Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, Khung quản trị, quản lý dữ liệu quốc gia.

Ba điểm cần đọc kỹ:

Thứ nhất, phạm vi hoạt động rất rộng — xây dựng, phát triển, kết nối, chia sẻ. Không chỉ dự án mới mà cả việc nâng cấp và kết nối hệ thống cũ.

Thứ hai, đối tượng cũng rộng — hệ thống số, hệ thống thông tin, nền tảng số, cơ sở dữ liệu và dịch vụ số. Gần như mọi sản phẩm công nghệ trong khu vực công.

Thứ ba, không chỉ một khung mà ba: Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số, Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia, và Khung quản trị, quản lý dữ liệu quốc gia. Doanh nghiệp thường chỉ tra khung thứ nhất và bỏ sót hai khung sau, vốn quy định về cấu trúc dữ liệu và cách quản trị dữ liệu.

Ý nghĩa thực tế với doanh nghiệp công nghệ

Giai đoạn chuẩn bị hồ sơ

Trước khi thiết kế giải pháp, nên xác định ba việc: hệ thống thuộc hợp phần nào trong năm hợp phần tại khoản 2; những thành phần dùng chung nào đã có sẵn mà mình phải kết nối thay vì tự xây; và cấu trúc dữ liệu bắt buộc theo Khung kiến trúc dữ liệu quốc gia.

Việc bỏ qua bước này dẫn tới hậu quả thường thấy: giải pháp đã hoàn thiện nhưng không kết nối được với hệ thống dùng chung, phải làm lại phần tích hợp với chi phí phát sinh.

Thiết kế theo hướng kết nối được

Vì mục tiêu của Khung là kết nối và chia sẻ, giải pháp nên có sẵn giao diện kết nối theo chuẩn ngay từ đầu, không để giai đoạn sau mới bổ sung. Chi phí thiết kế mở ngay từ đầu thấp hơn nhiều so với sửa một hệ thống đóng.

Tránh xây lại thứ đã có

Đây là điểm doanh nghiệp hay bị bác hồ sơ. Nếu đề xuất bao gồm việc xây một thành phần đã nằm trong danh mục dùng chung, chủ đầu tư có căn cứ để loại trên cơ sở mục tiêu "tránh trùng lặp trên quy mô quốc gia" tại khoản 1.

Liên hệ với hạ tầng trung tâm dữ liệu — Điều 23

Điều 23 Luật 148/2025/QH15 có một khoản mà doanh nghiệp cung cấp giải pháp cho khu vực công nên biết. Khoản 3 quy định: Bộ, ngành, địa phương có trách nhiệm đánh giá, ưu tiên xem xét phương án lựa chọn mô hình triển khai trên điện toán đám mây trong các hoạt động đầu tư, mua sắm, thuê dịch vụ phục vụ hoạt động chuyển đổi số.

Đây là định hướng ưu tiên điện toán đám mây trong mua sắm công. Doanh nghiệp còn chào giải pháp cài đặt tại chỗ theo kiểu truyền thống nên chuẩn bị phương án đám mây song song, kèm lập luận so sánh chi phí và bảo mật.

Khoản 4 Điều 23 cũng quy định cơ quan có thẩm quyền ban hành, công bố các tiêu chuẩn quốc gia, quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về trung tâm dữ liệu; quy định về công bố sự phù hợp của trung tâm dữ liệu với các tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật theo pháp luật về viễn thông. Doanh nghiệp vận hành trung tâm dữ liệu cần theo dõi các tiêu chuẩn này vì chúng gắn với nghĩa vụ công bố sự phù hợp.

Khoản 1 và khoản 2 Điều 23 hướng tới việc bảo đảm điều kiện phát triển: cơ quan quản lý nhà nước về điện lực bảo đảm nguồn điện xanh, sạch và dự phòng cho các trung tâm dữ liệu; Ủy ban nhân dân cấp tỉnh bố trí quỹ đất, ưu tiên việc bố trí tại các khu công nghệ cao, khu công nghệ số tập trung và các khu vực có điều kiện thuận lợi về hạ tầng kỹ thuật.

Với nhà đầu tư trung tâm dữ liệu, hai khoản này là căn cứ để làm việc với địa phương về quỹ đất và nguồn điện.

Tóm tắt

Khung kiến trúc tổng thể quốc gia số gồm năm hợp phần phủ toàn hệ thống chính trị;
Nghĩa vụ tuân thủ áp dụng cho xây dựng, phát triển, kết nối, chia sẻ — không chỉ dự án mới;
Phải tra ba khung, không chỉ một;
Khung được cập nhật định kỳ — hợp đồng dài hạn nên dự liệu;
Mua sắm công ưu tiên xem xét mô hình điện toán đám mây.

Luật Chuyển đổi số 148/2025/QH15 quy định về nội dung này tại Chương III.

Đọc thêm cùng chủ đề

Căn cứ pháp lý

Luật 148/2025/QH15 Điều 13
Luật 148/2025/QH15 Điều 23

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.

Theo Luật Chuyển đổi số 2025, khung kiến trúc tổng thể quốc gia số là gì và ràng buộc ai?