Theo Luật Chuyển đổi số 2025, đơn vị vận hành trung tâm thương mại số hoá cần lưu ý những gì?

Trung tâm thương mại theo dõi hành vi khách bằng nhiều công nghệ. Bài viết bàn về ranh giới thu thập và an toàn đám đông.

Trung tâm thương mại hiện đại triển khai nhiều lớp công nghệ theo dõi khách hàng: camera phân tích, wifi định vị, đếm lượt qua từng cửa hàng, ứng dụng tích điểm. Mỗi lớp riêng lẻ nghe hợp lý, nhưng cộng lại tạo ra bức tranh chi tiết về hành vi của từng người.

Ranh giới theo dõi khách hàng

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Mười một nguyên tắc:

• Đếm lượt khách ẩn danh là đủ cho mục đích quản lý;
• Không theo dõi thiết bị qua wifi để lập lộ trình di chuyển của từng người;
• Không nhận diện khuôn mặt để nhận biết khách quen, khách theo nhóm;
• Không phân tích giới tính, độ tuổi, cảm xúc bằng camera;
• Không ghép dữ liệu camera với dữ liệu thanh toán;
• Thông báo rõ nếu có thu thập, đặt ở nơi dễ thấy;
• Không thu thập ở khu vực nhạy cảm — phòng thử đồ, khu vệ sinh, khu y tế;
• Wifi không yêu cầu thông tin cá nhân quá mức;
• Không bán dữ liệu hành vi;
• Thời hạn lưu ngắn;
• Ứng dụng tích điểm tách bạch đồng ý nhận quảng cáo.

Điểm thứ hai và thứ năm là ranh giới quan trọng nhất: một hệ thống biết bạn đi vào cửa hàng nào, dừng bao lâu, mua gì, và nhận ra bạn ở lần sau đã vượt xa nhu cầu quản lý mặt bằng.

Điểm thứ tư đáng lưu ý: phân tích cảm xúc có độ tin cậy khoa học thấp, và việc dùng nó để đánh giá khách hàng vừa không chính xác vừa xâm phạm.

Điểm thứ bảy là giới hạn tuyệt đối: camera trong phòng thử đồ là vi phạm nghiêm trọng và đã có những vụ việc gây tổn thương lớn.

An toàn đám đông và phòng cháy

Điều 26 Luật 116/2025/QH15 quy định các nội dung bảo đảm an ninh dữ liệu, gồm bảo đảm tính sẵn sàng.

Mười nội dung: đếm số người trong tòa nhà theo thời gian thực; cảnh báo khi vượt sức chứa; lối thoát hiểm luôn thông thoáng, không bị hàng hóa chặn; kiểm tra định kỳ có ghi nhận; hệ thống báo cháy và phát thanh hoạt động độc lập với mạng; đèn chiếu sáng khẩn cấp; sơ đồ thoát hiểm cập nhật; diễn tập có sự tham gia của các gian hàng; kênh liên lạc nội bộ bằng bộ đàm; và ghi nhận mọi sự cố.

Điểm thứ ba là vi phạm phổ biến và nguy hiểm nhất trong trung tâm thương mại: hàng hóa, kệ trưng bày chặn lối thoát hiểm, và hệ thống ghi nhận kiểm tra định kỳ có ảnh là cách kiểm soát thực chất.

Điểm thứ tám đáng lưu ý: nhân viên các gian hàng thay đổi liên tục và phần lớn không biết lối thoát hiểm gần nhất ở đâu.

Dữ liệu gian hàng thuê

Trung tâm thương mại thường có quyền truy cập dữ liệu bán hàng của gian hàng thuê, đặc biệt khi tiền thuê tính theo doanh thu.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Tám nguyên tắc: chỉ truy cập dữ liệu ở mức cần cho việc tính tiền thuê; không tiết lộ doanh thu của gian hàng này cho gian hàng khác; không dùng dữ liệu để tự mở cửa hàng cạnh tranh; không dùng để ép tăng tiền thuê tùy tiện; gian hàng xuất được dữ liệu của mình; minh bạch cách tính tiền thuê; thông báo trước khi thay đổi điều kiện; và cam kết bảo mật trong hợp đồng.

Điểm thứ ba là rủi ro cạnh tranh thực tế: chủ trung tâm biết chính xác mặt hàng nào bán chạy nhất, rồi tự mở gian hàng cùng loại ở vị trí tốt hơn.

Camera an ninh

Bảy nguyên tắc: biển báo rõ; camera phục vụ an ninh, không phải phân tích tiếp thị; tuyệt đối không lắp ở phòng thử đồ, nhà vệ sinh, khu vực cho con bú; phân quyền hẹp cho việc xem lại; nhật ký truy cập; quy trình trích xuất có phê duyệt; và không đăng hình ảnh khách lên mạng.

Điểm thứ bảy đáng nhấn mạnh: hình ảnh khách hàng trong tình huống bất lợi — trượt ngã, cãi nhau, bị nghi trộm — đăng lên mạng gây hậu quả nặng nề, kể cả khi sau đó chứng minh được họ không sai.

Xử lý nghi vấn trộm cắp

Đây là tình huống dễ vi phạm quyền và cần quy trình rõ. Tám nguyên tắc: không khám xét người, túi xách trái quy định; không giữ người trái pháp luật; không ép ký giấy nhận lỗi; có người chứng kiến khi làm việc; xử lý riêng tư, không bêu trước đám đông; báo cơ quan chức năng khi vượt thẩm quyền; ghi nhận đầy đủ và khách quan; và xin lỗi khi nghi sai.

Điểm thứ năm và thứ tám là vấn đề phẩm giá: một người bị chặn giữa trung tâm thương mại đông người, bị lục túi trước mặt mọi người, rồi hóa ra là hệ thống báo động lỗi — tổn thương đó không xóa được bằng một lời giải thích.

Bãi đỗ xe và nhận diện biển số

Sáu nguyên tắc: thông báo rõ về việc ghi nhận biển số; chỉ dùng cho việc tính phí và an ninh; không lập hồ sơ lịch sử đi lại; thời hạn lưu ngắn; không ghép với dữ liệu mua sắm; và minh bạch cách tính phí, gồm cách làm tròn thời gian.

Điểm thứ năm là ranh giới quan trọng: ghép biển số xe với lịch sử mua hàng tạo ra hồ sơ định danh mà khách không hề biết.

Khu vui chơi trẻ em

Sáu yêu cầu: quy trình gửi và nhận trẻ chặt chẽ; ghi nhận người gửi và người nhận; không giao trẻ cho người không đúng; đủ nhân sự trông coi; camera phục vụ an toàn nhưng không lắp ở khu vệ sinh; và không đăng hình ảnh trẻ lên mạng.

Điểm thứ ba là biện pháp an toàn quan trọng nhất và cần được thực thi nghiêm ngặt, kể cả khi người tới nhận nói mình là người nhà.

Danh sách kiểm tra

• Có theo dõi thiết bị qua wifi để lập lộ trình di chuyển không?
• Có nhận diện khuôn mặt hoặc phân tích cảm xúc khách không?
• Có camera ở phòng thử đồ không?
• Lối thoát hiểm có bị hàng hóa chặn không? Có kiểm tra ghi nhận không?
• Có dùng dữ liệu gian hàng để tự mở cửa hàng cạnh tranh không?
• Có ghép dữ liệu biển số với lịch sử mua hàng không?
• Xử lý nghi vấn trộm cắp có riêng tư, có người chứng kiến không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Doanh nghiệp lắp ráp ô tô số hoá sản xuất cần tuân thủ những gì?
• Nền tảng học ngoại ngữ trực tuyến cần tuân thủ những gì?
• Nhà cung cấp tổng đài ảo cho doanh nghiệp có trách nhiệm gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 116/2025/QH15 Điều 26

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.