Theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, doanh nghiệp làm nội dung số cho trẻ em cần tuân thủ những gì?

Trẻ em không tự bảo vệ được mình trước thiết kế thu hút và quảng cáo. Bài viết chỉ ra các nguyên tắc thiết kế có trách nhiệm.

Ứng dụng học chữ, kênh hoạt hình, trò chơi giáo dục, sách điện tử tương tác — nội dung số cho trẻ em là thị trường lớn và đang tăng nhanh. Nhưng người dùng ở đây là nhóm không tự đánh giá được rủi ro, không tự quyết định về dữ liệu của mình, và dễ bị ảnh hưởng bởi thiết kế.

Bốn nguyên tắc nền tảng

Một — trẻ em không phải người dùng thu nhỏ. Không thể lấy sản phẩm cho người lớn rồi làm màu sắc tươi hơn.

Hai — thu thập dữ liệu ở mức tối thiểu tuyệt đối. Mọi trường dữ liệu phải trả lời được câu hỏi "không có thì trẻ có học được không".

Ba — người quyết định là phụ huynh, nhưng trẻ vẫn là chủ thể dữ liệu.

Bốn — thiết kế không khai thác điểm yếu tâm lý của trẻ.

Nguyên tắc thứ tư đáng bàn nhất và ít được nói tới.

Thiết kế không khai thác

Nhiều kỹ thuật giữ chân người dùng hiệu quả với người lớn nhưng có tác động mạnh hơn nhiều với trẻ em:

• Chuỗi ngày liên tiếp — tạo áp lực phải vào ứng dụng mỗi ngày, kể cả khi trẻ không muốn;
• Đếm ngược tạo gấp gáp — "còn 2 giờ để nhận thưởng";
• Phần thưởng ngẫu nhiên — cơ chế tương tự trò may rủi;
• Tự động phát tiếp — video hết là video sau tự chạy, trẻ khó dừng;
• Nhân vật thúc giục — nhân vật hoạt hình tỏ ra buồn khi trẻ muốn thoát.

Điểm cuối là kỹ thuật gây tranh cãi nhất: dùng sự gắn bó tình cảm của trẻ với nhân vật để giữ chân là hành vi khai thác điểm yếu.

Bốn thiết kế thay thế có trách nhiệm: điểm dừng tự nhiên sau mỗi bài học; giới hạn thời gian mặc định bật sẵn; không tự động phát tiếp; và thông báo nhẹ nhàng khi tới giờ nghỉ.

Quảng cáo trong nội dung cho trẻ

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Trẻ nhỏ không phân biệt được nội dung và quảng cáo. Sáu nguyên tắc:

• Không quảng cáo nhắm mục tiêu dựa trên hành vi của trẻ;
• Không lồng quảng cáo vào nội dung theo cách trẻ không phân biệt được;
• Không dùng nhân vật của ứng dụng để giới thiệu sản phẩm;
• Không mua hàng trong ứng dụng mà không có xác nhận của phụ huynh;
• Không quảng cáo sản phẩm không phù hợp lứa tuổi;
• Có phiên bản không quảng cáo, kể cả trả phí.

Điểm thứ tư giải quyết được phần lớn tranh chấp về việc trẻ tiêu tiền trong ứng dụng.

Dữ liệu trẻ em

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Với trẻ em, "phù hợp với tính chất" nghĩa là mức bảo vệ cao nhất. Bảy nguyên tắc:

• Sự đồng ý của người đại diện theo pháp luật;
• Thu thập tối thiểu — nhiều ứng dụng học tập không cần biết tên thật của trẻ;
• Không thu thập vị trí, danh bạ, thư viện ảnh;
• Không xây dựng hồ sơ hành vi để nhắm quảng cáo;
• Không có tính năng tương tác với người lạ, hoặc kiểm duyệt rất chặt nếu có;
• Không hiển thị thông tin định danh của trẻ cho người dùng khác;
• Xóa dữ liệu khi phụ huynh yêu cầu, quy trình đơn giản.

Điểm thứ năm là rủi ro nghiêm trọng nhất: tính năng trò chuyện trong ứng dụng trẻ em là nơi trẻ có thể tiếp xúc với người xấu.

Nội dung do AI tạo

Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 quy định về nghĩa vụ minh bạch của hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Với nội dung cho trẻ em, ba lưu ý:

• Kiểm duyệt kỹ nội dung do AI tạo — mô hình có thể tạo ra nội dung không phù hợp lứa tuổi;
• Trợ lý AI trò chuyện với trẻ cần được thiết kế rất thận trọng — trẻ dễ coi đó là bạn thật;
• Ghi chú rõ khi có nhân vật do AI điều khiển.

Điểm thứ hai là vùng mới và nhiều rủi ro. Một trợ lý AI trò chuyện tự do với trẻ có thể tạo ra gắn bó không lành mạnh, đưa ra thông tin sai, hoặc phản ứng không phù hợp với các tình huống nhạy cảm trẻ chia sẻ.

Bốn biện pháp: giới hạn phạm vi trò chuyện trong chủ đề học tập; có cơ chế phát hiện và xử lý khi trẻ chia sẻ dấu hiệu bị tổn hại; nhắc trẻ đây là chương trình máy tính; và cho phụ huynh xem lại nội dung trò chuyện.

Quyền riêng tư của trẻ

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Bốn điểm với sản phẩm cho trẻ em:

• Không ghi âm, ghi hình qua micro và camera của thiết bị ngoài mức cần cho chức năng;
• Nếu có tính năng ghi âm học phát âm — xử lý ngay và không lưu, hoặc lưu có kiểm soát chặt;
• Không chia sẻ bài làm, ảnh của trẻ cho người dùng khác nếu không có sự đồng ý;
• Trẻ lớn hơn có quyền riêng tư với cả phụ huynh ở mức độ nhất định — công cụ giám sát cần cân bằng.

Điểm cuối là vấn đề tế nhị với nhóm tuổi thiếu niên: giám sát toàn diện có thể phản tác dụng và làm mất niềm tin.

Công cụ cho phụ huynh

Năm tính năng nên có:

• Giới hạn thời gian sử dụng theo ngày và khung giờ;
• Xem báo cáo hoạt động của trẻ;
• Kiểm soát mọi giao dịch mua;
• Chọn mức nội dung phù hợp lứa tuổi;
• Tắt tính năng tương tác nếu muốn.

Quan trọng: các công cụ này phải dễ tìm và dễ dùng. Nhiều ứng dụng có đủ tính năng nhưng giấu sâu trong nhiều lớp cài đặt.

Danh sách kiểm tra

• Có kỹ thuật giữ chân nào khai thác tâm lý trẻ không?
• Có tự động phát tiếp nội dung không?
• Có quảng cáo nhắm mục tiêu theo hành vi của trẻ không?
• Mua hàng trong ứng dụng có xác nhận của phụ huynh không?
• Có tính năng tương tác với người lạ không?
• Ứng dụng có thu thập vị trí, danh bạ không?
• Công cụ cho phụ huynh có dễ tìm không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Sản phẩm số phải bảo vệ trẻ em từ khâu nào?
• Doanh nghiệp sản xuất đồ chơi trẻ em cần tuân thủ những gì?
• Doanh nghiệp sản xuất sữa và dinh dưỡng trẻ em cần lưu ý gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 134/2025/QH15 Điều 11
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.