Theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, đơn vị sản xuất phim dùng AI tạo hình ảnh và giọng nói cần lưu ý gì?

Công nghệ AI có thể tái tạo gương mặt và giọng nói của một người. Bài viết chỉ ra ranh giới về quyền nhân thân và nghĩa vụ minh bạch.

Ngành sản xuất phim và truyền hình đang thay đổi nhanh với công cụ trí tuệ nhân tạo: tạo bối cảnh, làm trẻ hóa diễn viên, lồng tiếng đa ngôn ngữ giữ nguyên giọng gốc, thậm chí tái tạo diễn viên đã qua đời. Mỗi khả năng mới đặt ra câu hỏi về quyền của con người trong hình ảnh đó.

Ba mức sử dụng và ba mức rủi ro

Mức một — hỗ trợ kỹ thuật. Xóa dây cáp, chỉnh màu, khử nhiễu, tăng độ phân giải. Không đặt ra vấn đề về quyền nhân thân.

Mức hai — tạo nội dung không có người thật. Bối cảnh, hiệu ứng, nhân vật hoàn toàn hư cấu. Chủ yếu là vấn đề về minh bạch và bản quyền.

Mức ba — tái tạo hình ảnh, giọng nói người thật. Trẻ hóa diễn viên, lồng tiếng bằng giọng của họ ở ngôn ngữ khác, tái tạo người đã mất. Đây là mức chạm trực tiếp vào quyền nhân thân.

Quyền của diễn viên với hình ảnh và giọng nói

Đây là vùng cần văn bản rõ ràng nhất. Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Bảy nội dung cần ghi rõ trong hợp đồng với diễn viên:

• Có quét hình ảnh, ghi mẫu giọng nói để dùng cho công nghệ AI không;
• Dùng vào việc gì — chỉ trong tác phẩm này hay cả các tác phẩm sau;
• Phạm vi chỉnh sửa — trẻ hóa, thay đổi biểu cảm, đặt vào cảnh chưa từng quay;
• Thời hạn sử dụng — vô thời hạn hay có giới hạn;
• Có được dùng cho quảng cáo hay chỉ trong tác phẩm;
• Xử lý dữ liệu quét sau khi kết thúc dự án;
• Quyền từ chối các cảnh mà diễn viên không muốn xuất hiện, kể cả khi tạo bằng AI.

Điểm thứ hai và thứ tư là hai điểm gây tranh cãi nhất trong ngành trên thế giới. Một hợp đồng cho phép sử dụng hình ảnh quét vô thời hạn, cho mọi mục đích, thực chất là chuyển giao vĩnh viễn quyền với gương mặt của một người.

Điểm thứ bảy quan trọng về nhân phẩm: diễn viên có quyền không xuất hiện trong những cảnh trái với giá trị cá nhân của họ, và việc cảnh đó do AI tạo không thay đổi điều này.

Người đã qua đời

Tái tạo hình ảnh người đã mất là vùng đặc biệt nhạy cảm. Bốn nguyên tắc thận trọng:

• Có sự đồng ý của gia đình hoặc người thừa kế quyền;
• Tôn trọng ý nguyện lúc sinh thời nếu biết;
• Không đặt vào tình huống mà người đó nhiều khả năng sẽ từ chối;
• Công khai rõ ràng rằng hình ảnh được tái tạo bằng công nghệ.

Nghĩa vụ minh bạch với khán giả

Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 quy định về nghĩa vụ minh bạch của hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Với tác phẩm điện ảnh, nguyên tắc thực hành: khán giả biết đang xem tác phẩm hư cấu thì mức đòi hỏi minh bạch thấp hơn; nội dung có thể bị hiểu là ghi nhận thực tế thì phải ghi chú rõ.

Ba mức áp dụng:

• Phim truyện — khán giả đã biết là hư cấu; ghi chú trong phần cuối phim là đủ với các kỹ thuật thông thường;
• Phim tài liệu — mức đòi hỏi cao hơn nhiều; mọi hình ảnh tái tạo phải được ghi chú rõ ràng ngay tại thời điểm xuất hiện;
• Tin tức, chương trình thời sự — không nên dùng hình ảnh tái tạo; nếu dùng phải ghi chú nổi bật.

Mức thứ hai đáng nhấn mạnh. Phim tài liệu dựng lại sự kiện bằng hình ảnh AI mà không ghi chú là làm mờ ranh giới giữa tư liệu thật và tái dựng — vấn đề nghiêm trọng về mặt đạo đức nghề nghiệp.

Thời hạn chuyển tiếp

Điều 34 Luật 134/2025/QH15 quy định Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2026, trừ các nội dung liên quan quy định tại Điều 35.

Điểm b khoản 1 Điều 35 cho hệ thống trí tuệ nhân tạo không thuộc lĩnh vực y tế, giáo dục, tài chính thời hạn 12 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực để hoàn tất nghĩa vụ tuân thủ, nếu đã hoạt động trước đó.

Khoản 2 lưu ý cơ quan quản lý vẫn có quyền yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt nếu xác định hệ thống có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng.

Nhân sự hậu kỳ và bảo mật

Tác phẩm chưa phát hành là tài sản có giá trị lớn. Năm biện pháp:

• Cam kết bảo mật với mọi người tiếp cận bản dựng;
• Không cho phép sao chép ra thiết bị cá nhân;
• Đóng dấu chìm định danh trên các bản gửi duyệt, để truy được nguồn nếu rò rỉ;
• Kiểm soát quyền truy cập theo giai đoạn dự án;
• Không đưa tư liệu vào công cụ AI công cộng.

Điểm cuối là rủi ro mới của ngành: nhân sự hậu kỳ dùng công cụ AI trực tuyến để xử lý cảnh quay, và tư liệu chưa phát hành rời khỏi tầm kiểm soát.

Diễn viên quần chúng và người xuất hiện tình cờ

Quay ngoại cảnh tất yếu ghi lại người qua đường. Ba nguyên tắc:

• Có biển thông báo tại khu vực quay;
• Xin phép nếu một người xuất hiện rõ nét và có vai trò trong khung hình;
• Làm mờ hoặc cắt nếu người đó phản đối.

Với việc dùng AI tạo đám đông thay cho diễn viên quần chúng, cần bảo đảm gương mặt tạo ra không trùng với người thật — kiểm tra bằng công cụ tìm kiếm hình ảnh ngược là thực hành nên có.

Danh sách kiểm tra

• Hợp đồng với diễn viên có nêu rõ việc quét hình ảnh, ghi mẫu giọng không?
• Có ghi rõ thời hạn và phạm vi sử dụng dữ liệu quét không?
• Diễn viên có quyền từ chối cảnh do AI tạo không?
• Phim tài liệu có ghi chú hình ảnh tái tạo không?
• Nhân sự hậu kỳ có đưa tư liệu vào công cụ AI công cộng không?
• Bản gửi duyệt có đóng dấu chìm định danh không?
• Gương mặt do AI tạo có được kiểm tra trùng người thật không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Trung tâm ngoại ngữ dùng AI chấm bài cần bảo đảm điều gì?
• Công ty truyền thông dùng AI tạo hình ảnh quảng cáo cần ghi chú gì?
• Thuê dịch vụ đám mây cần thỏa thuận những điều khoản nào về dữ liệu?

Căn cứ pháp lý

• Luật 134/2025/QH15 Điều 11
• Luật 134/2025/QH15 Điều 35
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.