Trung tâm ngoại ngữ dùng AI chấm bài cần bảo đảm điều gì?

Giáo dục nằm trong nhóm được Luật Trí tuệ nhân tạo cho thời hạn chuyển tiếp dài hơn — 18 tháng thay vì 12. Bài viết giải thích vì sao và trung tâm cần chuẩn bị gì.

Chấm bài viết tự động, luyện phát âm bằng nhận diện giọng nói, gợi ý lộ trình học cá nhân hóa — trí tuệ nhân tạo đã vào lớp học ngoại ngữ khá sâu. Với trung tâm đào tạo, câu hỏi không còn là có dùng hay không mà là dùng thế nào cho đúng.

Giáo dục thuộc nhóm được ưu tiên thời gian chuyển tiếp

Điều 35 Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 quy định về điều khoản chuyển tiếp. Khoản 1 nêu: Đối với các hệ thống trí tuệ nhân tạo đã được đưa vào hoạt động trước ngày Luật này có hiệu lực thi hành, nhà cung cấp và bên triển khai có trách nhiệm thực hiện các nghĩa vụ tuân thủ theo quy định của Luật này trong thời hạn sau đây:

Điểm a — 18 tháng kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành đối với hệ thống trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực y tế, giáo dục và tài chính;
Điểm b — 12 tháng kể từ ngày Luật này có hiệu lực thi hành đối với các hệ thống trí tuệ nhân tạo không thuộc trường hợp quy định tại điểm a.

Giáo dục nằm ở điểm a, tức là có thêm sáu tháng so với các lĩnh vực khác. Lý do dễ hiểu: hệ thống trong ba lĩnh vực này thường phức tạp hơn và việc thay đổi giữa chừng có thể ảnh hưởng trực tiếp tới người học, người bệnh, khách hàng.

Nhưng thời hạn dài hơn không có nghĩa là được thả lỏng. Khoản 2 Điều 35 quy định: Trong thời hạn quy định tại khoản 1 Điều này, hệ thống trí tuệ nhân tạo được tiếp tục hoạt động, trừ trường hợp cơ quan quản lý nhà nước về trí tuệ nhân tạo xác định hệ thống có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng thì có quyền yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt hoạt động.

Nghĩa là quyền tiếp tục hoạt động trong thời gian chuyển tiếp có điều kiện, không phải tuyệt đối.

Luật có hiệu lực từ khi nào

Điều 34 Luật 134/2025/QH15 quy định Luật này có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2026, trừ các nội dung liên quan quy định tại Điều 35 của Luật này.

Từ mốc này, trung tâm có thể tính ra thời hạn cụ thể phải hoàn tất tuân thủ cho các hệ thống đã vận hành từ trước.

Ba nhóm ứng dụng và mức rủi ro khác nhau

Nhóm hỗ trợ luyện tập

Công cụ luyện phát âm, gợi ý từ vựng, sửa lỗi ngữ pháp trong bài tập. Đây là nhóm rủi ro thấp nhất vì kết quả không quyết định điều gì quan trọng — học viên vẫn tự học, hệ thống chỉ hỗ trợ.

Yêu cầu chính với nhóm này là minh bạch: học viên cần biết mình đang tương tác với máy.

Nhóm chấm bài có tính điểm

Khi kết quả AI được dùng để tính điểm chính thức, xếp loại, hoặc quyết định lên lớp, mức rủi ro tăng lên đáng kể. Một lỗi chấm sai ảnh hưởng trực tiếp tới quyền lợi học viên.

Với nhóm này, hai nguyên tắc cần áp dụng: luôn có người rà soát và luôn có cơ chế phúc khảo. AI đưa ra điểm đề xuất, giáo viên xem lại trước khi công bố; học viên không đồng ý thì có kênh yêu cầu chấm lại bởi người.

Nhóm quyết định đầu vào, đầu ra

Dùng AI để xét tuyển đầu vào, cấp chứng chỉ, hoặc đánh giá đạt hay không đạt một khóa học. Đây là nhóm có tác động lớn nhất tới quyền lợi cá nhân và cần thận trọng nhất.

Quan điểm an toàn: không để AI ra quyết định cuối cùng ở nhóm này. AI có thể hỗ trợ sàng lọc hoặc chấm sơ bộ, nhưng quyết định phải do người đưa ra và người đó phải chịu trách nhiệm.

Nghĩa vụ minh bạch với người học

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Áp dụng vào trung tâm ngoại ngữ, có mấy việc cụ thể:

Nói rõ trong hợp đồng đào tạo rằng khóa học có sử dụng công cụ AI và dùng vào khâu nào;
Nói rõ điểm nào do AI chấm, điểm nào do giáo viên chấm;
Nêu quyền phúc khảo và cách thực hiện;
Không phân biệt đối xử với học viên chọn không dùng công cụ AI, nếu trung tâm có phương án thay thế.

Dữ liệu học viên — điểm nhạy cảm nhất

Trung tâm ngoại ngữ có nhiều học viên chưa thành niên. Đây là nhóm cần bảo vệ đặc biệt.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Các loại dữ liệu mà hệ thống AI trong đào tạo ngoại ngữ thường thu thập:

Bản ghi giọng nói — từ các bài luyện phát âm. Đây là dữ liệu nhận dạng được cá nhân;
Bài viết của học viên — thường chứa thông tin cá nhân vì đề bài hay yêu cầu viết về bản thân, gia đình;
Hình ảnh, video nếu có lớp học trực tuyến ghi lại;
Hồ sơ học tập — điểm số, tiến độ, điểm mạnh yếu.

Ba câu hỏi trung tâm cần trả lời cho mỗi loại:

Dữ liệu có được gửi ra nước ngoài không? Nhiều công cụ AI xử lý trên máy chủ nước ngoài. Đây là thông tin phải biết và phải thông báo cho phụ huynh.

Dữ liệu có được dùng để huấn luyện mô hình không? Một số dịch vụ mặc định sử dụng dữ liệu đầu vào để cải thiện mô hình. Cần kiểm tra và tắt nếu có tùy chọn.

Lưu bao lâu? Bản ghi giọng nói của một buổi luyện tập không cần giữ vĩnh viễn.

Trách nhiệm khi AI sai

Điều 11 Luật 134/2025/QH15 quy định về nghĩa vụ minh bạch của hệ thống trí tuệ nhân tạo. Về nguyên tắc chung, trung tâm là bên cung cấp dịch vụ đào tạo cho học viên, nên chịu trách nhiệm với học viên về chất lượng dịch vụ — kể cả phần do công cụ AI thực hiện.

Không thể trả lời phụ huynh rằng "lỗi của phần mềm". Quan hệ giữa trung tâm và nhà cung cấp phần mềm là quan hệ riêng, cần được xử lý trong hợp đồng giữa hai bên đó.

Vì vậy, hợp đồng với nhà cung cấp công cụ AI nên có: cam kết về độ chính xác, trách nhiệm khi hệ thống sai, nghĩa vụ hỗ trợ khi có khiếu nại từ học viên, và điều khoản về dữ liệu.

Lộ trình chuẩn bị cho trung tâm

Bước 1 — lập danh sách mọi công cụ AI đang dùng, kể cả công cụ giáo viên tự dùng ngoài hệ thống chính thức;
Bước 2 — phân nhóm theo ba mức rủi ro nêu trên;
Bước 3 — với nhóm có tính điểm trở lên, bổ sung cơ chế người rà soát và phúc khảo;
Bước 4 — rà soát dữ liệu: gửi đi đâu, dùng huấn luyện không, lưu bao lâu;
Bước 5 — cập nhật hợp đồng đào tạo và thông báo cho phụ huynh, học viên;
Bước 6 — rà soát hợp đồng với nhà cung cấp công cụ AI;
Bước 7 — đào tạo giáo viên về giới hạn của công cụ, tránh phụ thuộc hoàn toàn.

Bước 1 thường cho kết quả bất ngờ. Nhiều trung tâm phát hiện giáo viên đang dùng các công cụ AI miễn phí để soạn bài và chấm bài mà ban giám đốc không biết — kèm theo đó là dữ liệu học viên được đưa lên các dịch vụ không rõ nguồn gốc.

Đọc thêm cùng chủ đề

Căn cứ pháp lý

Luật 134/2025/QH15 Điều 35
Luật 134/2025/QH15 Điều 11
Luật 148/2025/QH15 Điều 41
Luật 148/2025/QH15 Điều 27

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.

Theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, trung tâm ngoại ngữ dùng AI chấm bài cần bảo đảm điều gì?