Theo Luật Công nghiệp công nghệ số, doanh nghiệp sản xuất camera an ninh cần tuân thủ những gì?

Camera kém bảo mật biến thành thiết bị theo dõi người dùng. Bài viết bàn về thiết kế an toàn và trách nhiệm với dữ liệu hình ảnh.

Camera an ninh là loại thiết bị mà lỗi bảo mật gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng: nó được đặt trong nhà, trong phòng ngủ trẻ em, trong cửa hàng, và khi bị chiếm quyền thì người lạ nhìn thấy toàn bộ đời sống riêng tư của gia đình.

Các trang tổng hợp camera hở trên internet là bằng chứng cho thấy quy mô của vấn đề: hàng chục nghìn camera trên khắp thế giới đang phát hình ảnh công khai mà chủ nhân không hề biết.

Thiết kế bảo mật ngay từ đầu

Điều 10 Luật 71/2025/QH15 quy định: Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp công nghệ số phải tuân thủ quy định của pháp luật về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng, pháp luật về dữ liệu, dữ liệu cá nhân và pháp luật khác có liên quan.

Điều 16 Luật 116/2025/QH15 quy định về các hoạt động bảo vệ an ninh mạng.

Mười ba nguyên tắc:

• Không có mật khẩu mặc định chung cho cả dòng sản phẩm;
• Bắt buộc đặt mật khẩu mạnh khi cài đặt lần đầu, không cho bỏ qua;
• Không có tài khoản kỹ thuật ẩn;
• Không mở cổng ra internet theo mặc định;
• Không tự mở cổng trên bộ định tuyến của người dùng;
• Mã hóa luồng hình ảnh khi truyền;
• Xác thực hai chiều giữa thiết bị và máy chủ;
• Xác thực bản cập nhật bằng ký số;
• Cập nhật tự động cho bản vá bảo mật;
• Cảnh báo người dùng khi có đăng nhập từ thiết bị lạ;
• Chỉ báo vật lý khi camera đang truyền hình ảnh;
• Kiểm thử bảo mật độc lập trước khi ra thị trường;
• Kênh tiếp nhận báo cáo lỗ hổng.

Điểm thứ nhất và thứ hai là hai biện pháp giải quyết được phần lớn vấn đề, và chúng không tốn kém: mật khẩu mặc định in trên tem của cả dòng sản phẩm bị công bố trên mạng khiến hàng triệu camera trở nên công khai.

Điểm thứ năm là tính năng tiện lợi có hậu quả nghiêm trọng: camera tự cấu hình bộ định tuyến để truy cập từ xa dễ dàng cũng đồng nghĩa với việc mở nó ra cho cả internet.

Điểm thứ mười một là biện pháp minh bạch quan trọng: người trong phòng cần biết camera có đang truyền hay không, và một đèn báo vật lý không tắt được bằng phần mềm là cách duy nhất bảo đảm điều đó.

Trách nhiệm với dữ liệu hình ảnh

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Mười cam kết:

• Ưu tiên lưu tại chỗ, không bắt buộc gửi lên đám mây;
• Thiết bị hoạt động đầy đủ khi không kết nối internet;
• Nếu lưu đám mây, mã hóa để nhà sản xuất không xem được;
• Không xem hình ảnh của người dùng trong bất kỳ trường hợp nào;
• Không dùng hình ảnh để huấn luyện mô hình khi chưa có đồng ý rõ ràng;
• Không phân tích nội dung cho mục đích thương mại;
• Công bố vị trí máy chủ lưu trữ;
• Không gửi dữ liệu về máy chủ ngoài phạm vi đã công bố;
• Xóa dữ liệu khi người dùng yêu cầu;
• Xóa toàn bộ khi đặt lại thiết bị.

Điểm thứ nhất và thứ hai là lựa chọn thiết kế quan trọng nhất: một camera lưu vào thẻ nhớ tại chỗ và xem được trong mạng nội bộ bảo vệ quyền riêng tư tốt hơn nhiều so với camera bắt buộc gửi mọi hình ảnh ra máy chủ ở nước ngoài.

Điểm thứ năm là ranh giới ngày càng quan trọng: kho hình ảnh từ hàng triệu camera trong nhà là tài nguyên rất giá trị để huấn luyện mô hình thị giác máy tính, và việc sử dụng nó cần sự đồng ý thực sự — của cả những người xuất hiện trong hình, không chỉ người mua camera.

Điểm thứ tám là vấn đề đã được phát hiện trên nhiều sản phẩm: thiết bị âm thầm gửi dữ liệu về các máy chủ không được nêu trong tài liệu.

Cam kết hỗ trợ dài hạn

Bảy nguyên tắc: công bố thời hạn hỗ trợ phần mềm trên bao bì; thời hạn tương xứng tuổi thọ phần cứng; thông báo trước khi ngừng hỗ trợ; thiết bị vẫn hoạt động cục bộ sau khi ngừng dịch vụ đám mây; không biến camera thành vô dụng; cân nhắc mở giao thức để cộng đồng tiếp tục hỗ trợ; và hướng dẫn xóa dữ liệu trước khi bán lại, bỏ đi.

Điểm thứ tư và thứ năm là vấn đề đạo đức của ngành: hàng triệu camera trở thành rác điện tử khi nhà sản xuất tắt máy chủ, dù phần cứng còn tốt.

Điểm thứ bảy đáng lưu ý: camera cũ bán lại còn chứa hình ảnh và thông tin kết nối của chủ trước.

Hỗ trợ người dùng dùng đúng

Đây là trách nhiệm mà nhà sản xuất có thể tạo tác động lớn. Tám nội dung:

• Cảnh báo trong hướng dẫn về việc không lắp ở nơi riêng tư;
• Nhắc nghĩa vụ thông báo cho người bị ghi hình;
• Cảnh báo về việc lắp camera hướng sang nhà hàng xóm;
• Hướng dẫn đặt góc quay phù hợp;
• Nhắc về quy định khi dùng trong nơi làm việc;
• Cảnh báo mạnh về việc dùng camera giấu kín;
• Hướng dẫn bảo mật bằng ngôn ngữ dễ hiểu;
• Không quảng cáo sản phẩm theo hướng theo dõi người khác.

Điểm thứ sáu và thứ tám là ranh giới đạo đức của ngành: sản phẩm camera ngụy trang thành đồng hồ, ổ cắm, bút được quảng cáo với hàm ý theo dõi người khác là sản phẩm phục vụ hành vi xâm phạm, và việc sản xuất chúng cần được cân nhắc rất nghiêm túc.

Điểm thứ ba là tranh chấp phổ biến trong khu dân cư mà nhà sản xuất có thể giảm bằng một dòng cảnh báo rõ ràng.

Nhận diện khuôn mặt trong sản phẩm

Với camera có tính năng nhận diện, sáu nguyên tắc bổ sung: xử lý trên thiết bị, không gửi dữ liệu khuôn mặt lên máy chủ; lưu dạng đặc trưng không khôi phục được ảnh; người dùng bật tắt được; cảnh báo về nghĩa vụ pháp lý khi dùng nhận diện với người khác; không xây dựng cơ sở dữ liệu khuôn mặt tập trung; và xóa khi đặt lại thiết bị.

Điểm thứ năm là ranh giới quan trọng: dữ liệu khuôn mặt từ hàng triệu camera tập trung về một nơi tạo ra năng lực nhận diện ở quy mô mà không ai từng đồng ý.

Chuỗi cung ứng và linh kiện

Sáu yêu cầu: kiểm tra bảo mật phần mềm của nhà cung cấp mô-đun; kiểm tra thiết bị không có kết nối ngầm về máy chủ lạ; ghi nhận linh kiện theo lô; truy xuất được khi phát hiện lỗ hổng; thông báo và vá cho toàn bộ thiết bị bị ảnh hưởng; và không dùng linh kiện không rõ nguồn gốc.

Điểm thứ hai là rủi ro thực tế: mô-đun mua từ nhà cung cấp bên ngoài có thể chứa chức năng gửi dữ liệu mà chính doanh nghiệp lắp ráp không biết.

Danh sách kiểm tra

• Có mật khẩu mặc định chung cho cả dòng sản phẩm không?
• Có bắt buộc đặt mật khẩu khi cài đặt không?
• Camera có tự mở cổng trên bộ định tuyến người dùng không?
• Thiết bị có hoạt động đầy đủ khi không có internet không?
• Có dùng hình ảnh người dùng để huấn luyện mô hình không?
• Có chỉ báo vật lý khi camera đang truyền không?
• Có sản xuất, quảng cáo camera ngụy trang để theo dõi người khác không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Cửa hàng lắp camera nhận diện khách hàng có hợp pháp không?
• Trường mầm non dùng camera và ứng dụng liên lạc cần lưu ý gì?
• Công ty dịch vụ bảo vệ dùng camera và hệ thống giám sát cần tuân thủ gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 71/2025/QH15 Điều 10
• Luật 116/2025/QH15 Điều 16
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.