Theo Luật Chuyển đổi số 2025, trường mầm non dùng camera và ứng dụng liên lạc cần lưu ý gì?

Trẻ mầm non không tự bảo vệ được mình và không tự quyết định về dữ liệu của mình. Bài viết đi qua ba nhóm vấn đề: camera, ảnh, và ứng dụng liên lạc.

Camera lớp học để phụ huynh yên tâm, ứng dụng gửi ảnh hoạt động hằng ngày, hệ thống điểm danh bằng khuôn mặt — trường mầm non ngày nay số hóa khá sâu. Nhưng đối tượng ở đây là trẻ nhỏ, nhóm cần bảo vệ đặc biệt nhất.

Camera lớp học — vấn đề khó nhất

Đây là chủ đề gây tranh cãi nhiều nhất. Phụ huynh muốn xem con mình; giáo viên cảm thấy bị giám sát; và bản thân trẻ là người bị ghi hình nhiều giờ mỗi ngày.

Ba mô hình và mức rủi ro

Mô hình một — camera chỉ để nhà trường xem, lưu nội bộ. Phục vụ mục đích an toàn và xác minh khi có sự việc. Rủi ro thấp nhất, và là mô hình an toàn nhất về mặt dữ liệu.

Mô hình hai — phụ huynh xem được lớp của con. Rủi ro tăng lên đáng kể: phụ huynh xem được cả các trẻ khác trong lớp, và không có cách kiểm soát họ có quay màn hình lại hay không.

Mô hình ba — truyền hình ảnh ra ứng dụng công cộng. Đây là mô hình rủi ro nhất và nên tránh.

Với mô hình hai, nhà trường cần cân nhắc: việc cho phụ huynh A xem hình ảnh con của phụ huynh B có được sự đồng thuận của phụ huynh B không? Đây là câu hỏi cần đưa ra họp phụ huynh, không phải quyết định đơn phương.

Những nơi tuyệt đối không đặt camera

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng. Với trường mầm non:

• Nhà vệ sinh, khu vực thay quần áo, khu vực tắm — tuyệt đối không;
• Phòng ngủ trưa — cần cân nhắc rất kỹ; nếu có thì góc quay phải bảo đảm không quay cận cảnh trẻ đang thay đồ;
• Phòng y tế — nơi trẻ được khám, xử lý vết thương.

Về ghi âm: nhiều camera có micro. Trẻ nói chuyện với nhau, giáo viên trao đổi công việc — việc ghi âm liên tục là mức xâm phạm cao hơn ghi hình. Nên tắt trừ khi có lý do rõ ràng.

Ảnh và video hoạt động

Trường gửi ảnh con em hoạt động trong ngày cho phụ huynh — đây là dịch vụ được đánh giá cao. Nhưng cần phân biệt ba mục đích:

Gửi riêng cho phụ huynh của trẻ đó — mức rủi ro thấp nhất, nên là mặc định.

Đăng lên nhóm chung của lớp — ảnh có nhiều trẻ, mỗi phụ huynh đều xem được con người khác. Cần sự đồng thuận chung.

Đăng lên trang mạng xã hội của trường để quảng bá — đây là mục đích thương mại, hoàn toàn khác hai mục đích trên và cần sự đồng ý riêng.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Áp dụng: tách riêng sự đồng ý cho mục đích quảng bá, không gộp vào hồ sơ nhập học. Phụ huynh từ chối vẫn được nhận ảnh riêng của con mình và con họ không bị đối xử khác.

Thực hành nên áp dụng thêm: có dấu hiệu nhận biết cho trẻ mà phụ huynh không đồng ý đăng ảnh, để giáo viên biết khi chụp ảnh nhóm.

Ứng dụng liên lạc

Phần lớn trường mầm non dùng ứng dụng của bên thứ ba để liên lạc với phụ huynh: điểm danh, thực đơn, ảnh, thông báo, thu học phí.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Nhà trường là bên thu thập dữ liệu từ phụ huynh, nên là bên chịu trách nhiệm — không thể đẩy sang nhà cung cấp ứng dụng. Sáu câu hỏi cần hỏi nhà cung cấp:

• Dữ liệu lưu ở đâu? Trong nước hay nước ngoài;
• Nhà cung cấp có dùng dữ liệu cho mục đích riêng không? Đặc biệt là ảnh trẻ em;
• Ai bên nhà cung cấp xem được ảnh trẻ?
• Ảnh lưu bao lâu? Trẻ đã ra trường vài năm thì ảnh còn không;
• Có xuất dữ liệu ra được không khi nhà trường đổi ứng dụng;
• Xóa dữ liệu thế nào khi chấm dứt hợp đồng.

Câu thứ hai đáng lưu ý nhất. Điều khoản dịch vụ của một số ứng dụng cho phép nhà cung cấp sử dụng nội dung người dùng tải lên khá rộng. Với ảnh trẻ em, đây là điều nhà trường cần đọc kỹ và đàm phán.

Điểm danh bằng khuôn mặt

Một số trường đã dùng nhận diện khuôn mặt để điểm danh hoặc kiểm soát người đón trẻ. Về mục đích, việc bảo đảm đúng người đón trẻ là chính đáng và quan trọng.

Nhưng dữ liệu sinh trắc học của trẻ em là nhóm nhạy cảm nhất. Ba nguyên tắc:

• Cân nhắc phương án nhẹ hơn trước — thẻ đón trẻ, mã số, hoặc danh sách người được ủy quyền có ảnh, thường đủ hiệu quả;
• Nếu dùng, chỉ lưu đặc trưng đã băm, không lưu ảnh gốc;
• Xóa khi trẻ ra trường — không giữ dữ liệu sinh trắc của trẻ đã rời trường.

Không chia sẻ, mua bán dữ liệu

Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.

Hai tình huống cần tránh: chia sẻ danh sách phụ huynh cho các đơn vị bán sản phẩm trẻ em; và dùng ảnh trẻ trong tài liệu quảng cáo của đối tác.

Vai trò của họp phụ huynh

Các quyết định về camera, ảnh, ứng dụng nên được đưa ra họp phụ huynh và ghi vào biên bản. Nội dung nên thống nhất:

• Có lắp camera không, ở đâu, ai xem được;
• Ảnh hoạt động gửi thế nào — riêng hay chung nhóm lớp;
• Có đăng ảnh lên trang của trường không, phạm vi ra sao;
• Dùng ứng dụng nào, dữ liệu lưu ở đâu;
• Quy trình khi phụ huynh yêu cầu gỡ ảnh hoặc xóa dữ liệu.

Việc này bảo vệ cả nhà trường: khi có tranh chấp, biên bản họp phụ huynh cho thấy quyết định có sự đồng thuận.

Danh sách kiểm tra

• Camera có ở khu vực riêng tư nào không?
• Micro trên camera đã tắt chưa?
• Đồng ý đăng ảnh quảng bá đã tách riêng khỏi hồ sơ nhập học chưa?
• Giáo viên có biết trẻ nào không được đăng ảnh không?
• Ứng dụng liên lạc lưu dữ liệu ở đâu, nhà cung cấp dùng vào việc gì?
• Ảnh của trẻ đã ra trường có lịch xóa không?
• Giáo viên có chụp ảnh trẻ bằng điện thoại cá nhân không?

Câu cuối là vấn đề phổ biến nhất và ít được để ý nhất. Ảnh trẻ nằm trong thư viện ảnh cá nhân của giáo viên, tự động đồng bộ lên dịch vụ đám mây, và ở lại đó sau khi giáo viên nghỉ việc.

Đọc thêm cùng chủ đề

• Camera ở cửa hàng có phải báo cho khách biết không?
• Cửa hàng lắp camera nhận diện khách hàng có hợp pháp không?
• Công ty dịch vụ bảo vệ dùng camera và hệ thống giám sát cần tuân thủ gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 148/2025/QH15 Điều 5

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.