Chuyển đổi số

Theo Luật Chuyển đổi số 2025, chủ quản nền tảng số có trách nhiệm gì với người dùng?

01/08/2026
2 lượt xem
0 bình luận

Bốn nhóm trách nhiệm, trong đó khoản 3 cấm nền tảng trung gian phân biệt đối xử hoặc cạnh tranh không lành mạnh với chính các nhà cung cấp đang bán hàng trên nền tảng của mình.

Điều 38 Luật Chuyển đổi số 148/2025/QH15 là điều ngắn nhưng có sức nặng với mọi doanh nghiệp vận hành sàn thương mại điện tử, ứng dụng đặt dịch vụ, mạng xã hội hay bất kỳ nền tảng nào có bên thứ ba tham gia cung cấp sản phẩm.

Nền tảng số là gì

Khoản 5 Điều 3 Luật 148/2025/QH15 định nghĩa: nền tảng số là hệ thống thông tin nhằm tạo môi trường số cho phép các bên thực hiện giao dịch hoặc cung cấp, sử dụng sản phẩm, dịch vụ hoặc sử dụng để phát triển sản phẩm, dịch vụ.

Định nghĩa này rộng. Nó bao gồm sàn thương mại điện tử, ứng dụng gọi xe, ứng dụng giao đồ ăn, nền tảng đặt phòng, mạng xã hội có tính năng bán hàng, và cả các nền tảng cho phép nhà phát triển bên thứ ba xây dựng ứng dụng trên đó.

Khoản 1 — công khai, minh bạch

Chủ quản hệ thống số, nền tảng số phải công khai, minh bạch quy tắc ứng xử, điều khoản, điều kiện sử dụng, cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và chính sách bảo vệ quyền lợi người sử dụng.

Năm nội dung phải công khai:

Quy tắc ứng xử — chuẩn mực hành vi trên nền tảng;
Điều khoản, điều kiện sử dụng;
Cơ chế tiếp nhận khiếu nại;
Cơ chế giải quyết khiếu nại;
Chính sách bảo vệ quyền lợi người sử dụng.

Hai nội dung ở giữa đáng chú ý vì được tách riêng: tiếp nhận và giải quyết là hai khâu khác nhau. Nhiều nền tảng có kênh nhận khiếu nại nhưng không công bố quy trình và thời hạn xử lý — điều khoản này yêu cầu công khai cả hai.

Trong thực tế, việc tuân thủ khoản 1 không tốn kém: dựng một trang công khai đầy đủ năm nội dung trên, đặt ở vị trí người dùng tìm được, và giữ cho nội dung khớp với thực tế vận hành.

Khoản 2 — phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ nội dung vi phạm

Chủ quản chịu trách nhiệm thiết lập biện pháp kỹ thuật và quy trình quản lý để phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin, nội dung vi phạm pháp luật, trái thuần phong mỹ tục hoặc gây hại cho người sử dụng trên hệ thống số, nền tảng số theo yêu cầu của cơ quan nhà nước có thẩm quyền.

Ba loại nội dung thuộc phạm vi:

Vi phạm pháp luật;
Trái thuần phong mỹ tục;
Gây hại cho người sử dụng.

Loại thứ ba rộng hơn hai loại đầu và không đòi hỏi phải có quy định pháp luật cụ thể bị vi phạm — tiêu chí là tác hại với người dùng. Với sàn thương mại điện tử, nhóm này bao gồm hàng giả, hàng kém chất lượng, quảng cáo sai sự thật về công dụng.

Nghĩa vụ ở đây là thiết lập biện pháp kỹ thuật và quy trình quản lý — tức phải có năng lực sẵn, không phải xử lý thủ công từng vụ việc.

Khoản 3 — cấm phân biệt đối xử trên nền tảng trung gian

Đây là khoản có ý nghĩa cạnh tranh lớn nhất: chủ quản nền tảng số trung gian không được thực hiện các hành vi ngăn cản, áp đặt, phân biệt đối xử trái pháp luật, cạnh tranh không lành mạnh đối với các nhà cung cấp khác khi tham gia cung cấp sản phẩm, dịch vụ trên nền tảng số.

Bối cảnh của quy định này là mô hình kinh doanh phổ biến: nền tảng vừa là sân chơi cho các bên bán hàng, vừa tự bán hàng của mình trên chính sân đó. Xung đột lợi ích phát sinh khi chủ nền tảng có thể ưu ái sản phẩm của mình.

Bốn nhóm hành vi bị cấm:

Ngăn cản — chặn hoặc gây khó cho nhà cung cấp khác tham gia;
Áp đặt — buộc chấp nhận điều kiện bất lợi;
Phân biệt đối xử trái pháp luật — đối xử khác nhau giữa các nhà cung cấp mà không có căn cứ chính đáng;
Cạnh tranh không lành mạnh.

Trong vận hành thực tế, những việc dễ vướng: xếp hạng hiển thị ưu tiên sản phẩm nội bộ mà không nêu tiêu chí; áp mức phí khác nhau cho các nhà bán tương đương mà không giải thích được cơ sở; sử dụng dữ liệu bán hàng của nhà cung cấp trên nền tảng để phát triển sản phẩm cạnh tranh trực tiếp; thay đổi thuật toán hiển thị đột ngột làm sụp doanh số của một nhóm nhà bán.

Biện pháp phòng ngừa hợp lý: công bố tiêu chí xếp hạng và hiển thị ở mức mô tả được, áp dụng biểu phí thống nhất theo nhóm khách quan, và tách bạch dữ liệu giữa bộ phận vận hành nền tảng với bộ phận kinh doanh sản phẩm riêng.

Khoản 4 — tuân thủ pháp luật liên quan

Chủ quản phải tuân thủ pháp luật về giao dịch điện tử, thương mại điện tử, an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và pháp luật khác có liên quan.

Khoản này nhắc rằng Luật Chuyển đổi số không thay thế các đạo luật chuyên ngành. Một nền tảng thương mại điện tử đồng thời chịu nghĩa vụ theo pháp luật về giao dịch điện tử, về thương mại điện tử, về an ninh mạng và về bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Liên hệ với trách nhiệm chung tại Điều 16

Điểm a khoản 1 Điều 16 Luật 148/2025/QH15 quy định trách nhiệm của tổ chức: tuân thủ pháp luật về chuyển đổi số, an ninh mạng, giao dịch điện tử, bảo vệ dữ liệu cá nhân, trí tuệ nhân tạo và pháp luật khác có liên quan khi tham gia, cung cấp hoặc sử dụng hệ thống số, hệ thống thông tin, nền tảng số, dữ liệu số và dịch vụ số.

Việc liệt kê cả pháp luật về trí tuệ nhân tạo cho thấy các đạo luật cùng khóa được thiết kế liên thông. Nền tảng số sử dụng thuật toán gợi ý, xếp hạng hoặc kiểm duyệt tự động sẽ đồng thời chịu điều chỉnh của Luật 134/2025/QH15.

Điểm c khoản 1 Điều 16 yêu cầu tổ chức bảo đảm an ninh mạng, bảo vệ dữ liệu cá nhân và triển khai các biện pháp phòng ngừa rủi ro trong quá trình ứng dụng công nghệ số và vận hành hệ thống.

Danh sách việc cần rà soát

Với doanh nghiệp vận hành nền tảng, bảy việc nên hoàn tất trước ngày Luật có hiệu lực 01/7/2026:

Rà soát trang công khai điều khoản, quy tắc ứng xử, chính sách bảo vệ người dùng — bổ sung phần còn thiếu theo khoản 1;
Công bố quy trình và thời hạn giải quyết khiếu nại;
Kiểm tra năng lực kỹ thuật phát hiện và gỡ bỏ nội dung vi phạm theo khoản 2, kèm quy trình nội bộ và người chịu trách nhiệm;
Rà soát chính sách xếp hạng, hiển thị, biểu phí để loại bỏ khả năng bị coi là phân biệt đối xử theo khoản 3;
Thiết lập ranh giới sử dụng dữ liệu của nhà cung cấp trên nền tảng;
Đối chiếu nghĩa vụ theo pháp luật chuyên ngành đang áp dụng cho lĩnh vực của mình;
Lưu hồ sơ chứng minh việc tuân thủ — nhật ký xử lý khiếu nại, nhật ký gỡ nội dung, biên bản rà soát chính sách.