Theo Luật Công nghiệp công nghệ số, tài sản số được pháp luật công nhận như thế nào?

Điều 46 xác lập tài sản số là tài sản theo Bộ luật Dân sự; Điều 47 chia thành tài sản ảo, tài sản mã hóa và tài sản số khác — cả hai loại đầu đều loại trừ chứng khoán và tiền pháp định dạng số.

Lần đầu tiên trong hệ thống pháp luật Việt Nam, khái niệm tài sản số được định nghĩa ở tầm luật. Ba điều 46, 47 và 48 của Luật Công nghiệp công nghệ số 71/2025/QH15 làm việc đó.

Định nghĩa tại Điều 46

Điều 46 Luật 71/2025/QH15 quy định: tài sản số là tài sản theo quy định của Bộ luật Dân sự, được thể hiện dưới dạng dữ liệu số, được tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực bởi công nghệ số trên môi trường điện tử.

Đây là một câu ngắn nhưng chứa nhiều nội dung pháp lý.

Vế thứ nhất — là tài sản theo Bộ luật Dân sự

Cách viết này có ý nghĩa quyết định: tài sản số không phải một loại đối tượng mới nằm ngoài chế định tài sản, mà là tài sản theo nghĩa của Bộ luật Dân sự. Hệ quả là các quy định chung về quyền sở hữu, giao dịch, thừa kế, thế chấp trong pháp luật dân sự có cơ sở để áp dụng.

Trước khi có quy định này, việc xác định địa vị pháp lý của các đối tượng số luôn gặp khó khăn ở khâu đầu tiên: chúng có phải tài sản không. Điều 46 giải quyết dứt điểm câu hỏi đó.

Vế thứ hai — hình thức thể hiện

"Được thể hiện dưới dạng dữ liệu số" — đây là tiêu chí hình thức. Tài sản số tồn tại dưới dạng dữ liệu, không có hình thái vật lý.

Vế thứ ba — vòng đời do công nghệ số bảo đảm

Năm động từ được liệt kê: tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao và xác thực — tất cả đều bởi công nghệ số trên môi trường điện tử.

Động từ cuối cùng đáng chú ý nhất: xác thực. Đây là yếu tố phân biệt tài sản số với một tệp dữ liệu thông thường. Một tệp văn bản trong máy tính không phải tài sản số theo định nghĩa này nếu không có cơ chế công nghệ xác thực nó.

Phân loại tại Điều 47

Khoản 1 Điều 47 nêu ba nhóm tiêu chí phân loại: mục đích sử dụng, công nghệ, và tiêu chí khác. Việc phân loại có thể theo một hoặc một số tiêu chí.

Khoản 2 Điều 47 chia tài sản số thành ba loại cụ thể.

Điểm a — tài sản ảo trên môi trường điện tử

Là một loại tài sản số có thể được dùng cho mục đích trao đổi hoặc đầu tư.

Tiêu chí phân loại ở đây là mục đích sử dụng: trao đổi hoặc đầu tư.

Điều luật kèm mệnh đề loại trừ rất quan trọng: tài sản ảo không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác theo quy định của pháp luật về dân sự, tài chính.

Điểm b — tài sản mã hóa

Là một loại tài sản số sử dụng công nghệ mã hóa hoặc công nghệ số có chức năng tương tự để xác thực đối với tài sản trong quá trình tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao.

Tiêu chí phân loại ở đây là công nghệ, không phải mục đích. Đây là điểm phân biệt căn bản với điểm a.

Cùng mệnh đề loại trừ được lặp lại: tài sản mã hóa không bao gồm chứng khoán, các dạng số của tiền pháp định và tài sản tài chính khác.

Điểm c — tài sản số khác

Nhóm mở, dành cho các loại chưa được định danh cụ thể.

Ý nghĩa của mệnh đề loại trừ

Việc cả điểm a và điểm b cùng loại trừ ba nhóm — chứng khoán, dạng số của tiền pháp định, tài sản tài chính khác — thể hiện nguyên tắc phân định thẩm quyền rõ ràng.

Các đối tượng đó đã có khung pháp lý chuyên ngành riêng: pháp luật về chứng khoán, pháp luật về ngân hàng, pháp luật về tài chính. Luật 71/2025/QH15 không chồng lấn lên các khung đó. Một sản phẩm số nếu bản chất là chứng khoán thì chịu điều chỉnh của pháp luật về chứng khoán, dù được phát hành bằng công nghệ nào.

Với doanh nghiệp, điều này có hệ quả thực tế: không thể dùng hình thức công nghệ để thoát khỏi khung pháp lý chuyên ngành. Bản chất kinh tế của sản phẩm quyết định luật áp dụng.

Sáu nội dung quản lý tại Điều 48

Khoản 1 Điều 48 Luật 71/2025/QH15 liệt kê nội dung quản lý tài sản số:

• Điểm a — việc tạo lập, phát hành, lưu trữ, chuyển giao, xác lập quyền sở hữu tài sản số;
• Điểm b — quyền, nghĩa vụ của các bên đối với hoạt động có liên quan đến tài sản số;
• Điểm c — biện pháp bảo đảm an toàn, an ninh mạng; phòng, chống rửa tiền; phòng, chống tài trợ khủng bố, tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt;
• Điểm d — thanh tra, kiểm tra, xử lý hành vi vi phạm pháp luật;
• Điểm đ — điều kiện kinh doanh đối với cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa;
• Điểm e — nội dung quản lý khác.

Điểm c — trọng tâm phòng chống rửa tiền

Việc đưa phòng chống rửa tiền và tài trợ khủng bố vào nội dung quản lý tài sản số phản ánh mối quan tâm quốc tế về nhóm tài sản này. Doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực này cần dự liệu các nghĩa vụ về nhận biết khách hàng, giám sát giao dịch và báo cáo giao dịch đáng ngờ.

Điểm đ — điều kiện kinh doanh

Đây là điểm có tác động trực tiếp nhất tới doanh nghiệp: cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa sẽ là ngành nghề kinh doanh có điều kiện. Điều kiện cụ thể thuộc thẩm quyền Chính phủ theo khoản 2 Điều 48.

Khoản 2 Điều 48 quy định: thẩm quyền, nội dung quản lý tài sản số tại khoản 1; phân loại tài sản số tại điểm c khoản 1 và điểm c khoản 2 Điều 47 được thực hiện theo quy định của Chính phủ phù hợp với thực tiễn, yêu cầu quản lý trong ngành, lĩnh vực.

Điều gì Luật chưa trả lời

Trung thực mà nói, ba điều luật này đặt nền móng chứ chưa phải khung hoàn chỉnh. Những nội dung còn chờ nghị định hướng dẫn:

• Trình tự, thủ tục xác lập quyền sở hữu tài sản số;
• Điều kiện kinh doanh dịch vụ tài sản mã hóa;
• Cơ quan nào quản lý loại tài sản số nào;
• Nghĩa vụ cụ thể về phòng chống rửa tiền áp dụng cho từng loại hình dịch vụ.

Doanh nghiệp có kế hoạch kinh doanh trong lĩnh vực này nên theo dõi sát các văn bản hướng dẫn, thay vì suy diễn từ quy định khung.

Việc nên làm ngay

• Rà soát sản phẩm hiện có để xác định có thuộc khái niệm tài sản số tại Điều 46 hay không — tiêu chí then chốt là có cơ chế công nghệ xác thực trong toàn bộ vòng đời;
• Đối chiếu mệnh đề loại trừ tại điểm a và điểm b khoản 2 Điều 47 — nếu bản chất sản phẩm là chứng khoán hoặc tài sản tài chính, khung pháp lý áp dụng nằm ở nơi khác;
• Chuẩn bị cho điều kiện kinh doanh nếu hoạt động liên quan tới dịch vụ tài sản mã hóa theo điểm đ khoản 1 Điều 48;
• Xây dựng quy trình nhận biết khách hàng và giám sát giao dịch — đây là nội dung gần như chắc chắn sẽ có trong hướng dẫn, và việc chuẩn bị trước không lãng phí.

Luật 71/2025/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 theo khoản 1 Điều 50 của Luật này.

Đọc thêm cùng chủ đề

• Doanh nghiệp vận tải ứng dụng công nghệ số cần lưu ý gì?
• Khách sạn và doanh nghiệp du lịch số hóa cần lưu ý gì?
• Doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ số được hỗ trợ gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 71/2025/QH15 Điều 46
• Luật 71/2025/QH15 Điều 47
• Luật 71/2025/QH15 Điều 48

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.