Theo Luật Chuyển đổi số 2025, công ty dịch vụ tang lễ số hoá quy trình cần lưu ý những gì?

Gia quyến đang trong hoàn cảnh dễ tổn thương nhất. Bài viết chỉ ra các ranh giới về nguồn thông tin và tiếp thị trong lĩnh vực này.

Doanh nghiệp dịch vụ tang lễ làm việc với những người đang ở trong hoàn cảnh dễ tổn thương nhất: vừa mất người thân, phải ra quyết định gấp, không ở trạng thái đánh giá tỉnh táo về giá cả và dịch vụ. Điều này đặt ra chuẩn mực đạo đức cao hơn nhiều so với các ngành dịch vụ thông thường.

Nguồn thông tin — ranh giới nghiêm trọng nhất

Đây là vấn đề cần đặt lên đầu. Việc một gia đình có người vừa mất là thông tin mà nhiều đơn vị dịch vụ muốn biết trước nhất.

Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.

Bảy hành vi không được thực hiện:

• Mua thông tin từ nhân viên bệnh viện, nhà xác;
• Trả tiền cho người báo tin về ca tử vong;
• Tiếp cận gia đình tại bệnh viện ngay sau khi người thân mất;
• Lấy thông tin từ cơ quan đăng ký khai tử;
• Theo dõi các trang tin báo tang để gọi chào dịch vụ;
• Chia sẻ danh sách gia quyến cho đơn vị khác;
• Gọi điện chào bán khi gia đình chưa liên hệ.

Điểm thứ nhất và thứ hai là thực hành tồn tại trong ngành và cần được nhìn nhận đúng bản chất: đây là mua bán dữ liệu cá nhân về tình trạng sức khỏe và tử vong, lấy từ nơi có nghĩa vụ bảo mật.

Điểm thứ ba là hành vi gây tổn thương trực tiếp: gia đình đang trong khoảnh khắc đau đớn nhất bị người lạ tiếp cận chào bán dịch vụ.

Cách làm đúng: xây dựng uy tín để gia đình chủ động tìm tới; hợp tác chính thức với cơ sở y tế nếu có quy định cho phép, minh bạch và không độc quyền; và tôn trọng quyền lựa chọn của gia đình.

Dữ liệu gia quyến

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Bảy nguyên tắc:

• Chỉ thu thập thông tin cần cho việc thực hiện dịch vụ và thủ tục;
• Bảo mật thông tin về nguyên nhân mất, tình trạng bệnh;
• Không tiết lộ gia đình nào đang tổ chức tang lễ cho người ngoài hỏi;
• Không chia sẻ danh sách khách viếng;
• Không đưa vào danh sách tiếp thị;
• Xóa dữ liệu sau thời hạn hợp lý;
• Cam kết bảo mật với nhân sự.

Điểm thứ tư đáng lưu ý: sổ tang, danh sách phúng viếng chứa thông tin về quan hệ xã hội của cả gia đình và của từng người tới viếng.

Điểm thứ ba quan trọng trong một số hoàn cảnh: có gia đình muốn tổ chức riêng tư, và việc đơn vị dịch vụ tiết lộ có thể phá vỡ mong muốn đó.

Minh bạch giá và tránh gây áp lực

Đây là vấn đề đạo đức cốt lõi của ngành. Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Chín nguyên tắc:

• Bảng giá công khai, dễ tiếp cận trước khi liên hệ;
• Báo giá bằng văn bản, chi tiết từng khoản;
• Không phát sinh ngoài báo giá;
• Không gợi ý rằng gói rẻ hơn là thiếu tôn trọng người đã mất;
• Không tạo áp lực về thời gian để buộc quyết định nhanh;
• Cho gia đình thời gian cân nhắc;
• Không bán kèm dịch vụ không cần thiết;
• Hợp đồng rõ ràng, ghi rõ quyền hủy;
• Biên nhận đầy đủ cho mọi khoản thanh toán.

Điểm thứ tư là thủ thuật gây tổn thương nhất và cần bị loại bỏ hoàn toàn: khai thác cảm giác có lỗi của người còn sống để bán gói đắt hơn.

Điểm thứ nhất có ý nghĩa thực chất: gia đình cần biết mức giá trước khi ở trong tình huống không còn lựa chọn.

Hình ảnh và sự riêng tư

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Bảy nguyên tắc: không chụp ảnh tang lễ bằng thiết bị cá nhân; không đăng bất kỳ hình ảnh nào lên mạng; không dùng hình ảnh tang lễ cho quảng cáo dù đã che mặt; không phát trực tiếp trừ khi gia đình yêu cầu và kiểm soát được người xem; nhân viên không kể chuyện về đám tang cụ thể; không tiết lộ thông tin về người nổi tiếng; và cơ chế xử lý nghiêm khi vi phạm.

Điểm thứ sáu là vấn đề nghiêm trọng đã xảy ra nhiều lần: hình ảnh hoặc thông tin về tang lễ của người nổi tiếng bị nhân viên tiết lộ ra ngoài.

Hồ sơ và thủ tục

Năm nguyên tắc: hỗ trợ gia đình làm thủ tục nhưng không giữ giấy tờ gốc lâu hơn cần thiết; bảo mật bản sao giấy tờ, xóa sau khi hoàn tất; không dùng giấy tờ vào việc khác; hướng dẫn rõ về các thủ tục gia đình phải tự làm; và bàn giao đầy đủ giấy tờ.

An ninh hệ thống và nhân sự

Sáu biện pháp: phân quyền theo vai trò; ghi nhật ký truy cập; không lưu dữ liệu trên thiết bị cá nhân; đào tạo nhân sự về ứng xử và bảo mật; cam kết bảo mật có chế tài; và thu hồi quyền khi nghỉ việc.

Đào tạo về ứng xử quan trọng không kém đào tạo kỹ thuật trong ngành này: nhân sự tiếp xúc với gia đình trong khoảnh khắc khó khăn nhất của họ.

Dịch vụ trực tuyến và trang tưởng niệm

Nhiều đơn vị cung cấp thêm dịch vụ số: cáo phó trực tuyến, sổ tang điện tử, phát trực tiếp lễ tang cho người thân ở xa. Bảy nguyên tắc:

• Gia đình toàn quyền quyết định nội dung và mức công khai;
• Liên kết riêng tư, không để trang bị máy tìm kiếm lập chỉ mục nếu gia đình không muốn;
• Kiểm soát người xem khi phát trực tiếp, không mở công khai;
• Kiểm duyệt bình luận, ngăn nội dung xúc phạm;
• Không quảng cáo trên trang tưởng niệm;
• Cho phép gỡ bỏ bất cứ lúc nào;
• Cam kết thời hạn duy trì, có phương án khi ngừng dịch vụ.

Điểm thứ năm là ranh giới về sự tôn trọng cần giữ tuyệt đối: chèn quảng cáo dịch vụ vào trang tưởng niệm là hành vi không thể chấp nhận.

Hợp đồng dịch vụ trả trước

Một số đơn vị bán gói dịch vụ tang lễ trả trước cho người còn sống. Sáu nguyên tắc:

• Không tiếp thị gây lo sợ, đặc biệt với người cao tuổi;
• Không tiếp cận người đang bệnh nặng để chào bán;
• Điều khoản rõ ràng về việc gì được bao gồm, giá có thay đổi không;
• Quy định rõ khi doanh nghiệp ngừng hoạt động;
• Quyền hủy và hoàn tiền minh bạch;
• Bảo mật danh sách người đã mua gói — đây là dữ liệu rất nhạy cảm.

Điểm thứ hai và thứ sáu quan trọng: danh sách người mua gói tang lễ trả trước tiết lộ tình trạng sức khỏe và tuổi tác, và việc rò rỉ nó dẫn tới hàng loạt cuộc gọi tiếp thị vào đúng lúc người ta không cần.

Danh sách kiểm tra

• Có mua thông tin về ca tử vong từ bất kỳ nguồn nào không?
• Có gọi chào dịch vụ khi gia đình chưa liên hệ không?
• Bảng giá có công khai trước khi liên hệ không?
• Có gợi ý gói rẻ là thiếu tôn trọng người đã mất không?
• Có chia sẻ danh sách gia quyến, khách viếng không?
• Nhân viên có chụp ảnh tang lễ bằng thiết bị cá nhân không?
• Giấy tờ gốc có được bàn giao đầy đủ và bản sao bị xóa không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Ngành tang lễ và nghĩa trang xử lý những nhóm dữ liệu nào? (bài tổng quan)
• Doanh nghiệp vận tải ứng dụng công nghệ số cần lưu ý gì?
• Khách sạn và doanh nghiệp du lịch số hóa cần lưu ý gì?
• Doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng công nghệ số được hỗ trợ gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 148/2025/QH15 Điều 5
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.