Theo Luật Chuyển đổi số 2025, trung tâm chăm sóc người cao tuổi dùng thiết bị theo dõi cần lưu ý gì?

Người cao tuổi thường không tự quyết định về công nghệ áp dụng cho mình. Bài viết chỉ ra cách cân bằng giữa an toàn và phẩm giá.

Trung tâm chăm sóc người cao tuổi ngày nay dùng nhiều thiết bị: vòng đeo theo dõi nhịp tim, cảm biến phát hiện té ngã, camera trong phòng, hệ thống định vị chống đi lạc. Mục đích đều chính đáng — bảo đảm an toàn. Nhưng đối tượng ở đây là nhóm thường không tự quyết định được về việc áp dụng công nghệ cho chính mình.

Vấn đề đặc thù — ai đồng ý thay ai

Đây là điểm khác biệt lớn nhất so với các lĩnh vực khác. Quyết định lắp camera trong phòng, đeo vòng theo dõi thường do con cái hoặc trung tâm đưa ra, không phải chính người cao tuổi.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Nguyên tắc thực hành: hỏi ý kiến người cao tuổi trước, ở mức họ còn khả năng quyết định. Nhiều người minh mẫn hoàn toàn và có quan điểm rõ ràng về việc bị theo dõi — quyền của họ cần được tôn trọng.

Với người suy giảm nhận thức, quyết định thuộc về người đại diện theo pháp luật, nhưng vẫn nên giải thích và quan sát phản ứng của chính người đó.

Camera trong phòng — cân nhắc kỹ nhất

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Phòng ở của người cao tuổi tại trung tâm là nhà của họ, không phải khu vực công cộng. Mức kỳ vọng riêng tư ở đây rất cao.

Sáu nguyên tắc:

• Ưu tiên giải pháp ít xâm phạm hơn — cảm biến phát hiện té ngã không ghi hình, nút gọi khẩn cấp, cảm biến chuyển động;
• Nếu dùng camera, không đặt hướng vào giường hoặc khu vực thay đồ;
• Tuyệt đối không trong nhà tắm, nhà vệ sinh;
• Tắt micro — cuộc trò chuyện của người cao tuổi với người thân là chuyện riêng;
• Không cho gia đình xem trực tiếp liên tục — đây là điểm gây tranh cãi và nên được thảo luận kỹ với chính người cao tuổi;
• Có công tắc tắt mà người cao tuổi kiểm soát được, ít nhất trong một số khoảng thời gian.

Điểm thứ năm đáng bàn riêng. Con cái muốn xem cha mẹ mình lúc nào cũng được là mong muốn xuất phát từ lo lắng. Nhưng với người cao tuổi, việc bị người thân quan sát liên tục có thể gây cảm giác mất tự do và mất phẩm giá.

Cách cân bằng: gia đình nhận thông báo khi có sự kiện bất thường, thay vì xem trực tiếp liên tục.

Thiết bị theo dõi sức khỏe

Vòng đeo đo nhịp tim, huyết áp, giấc ngủ tạo ra dữ liệu sức khỏe liên tục. Đây là nhóm dữ liệu nhạy cảm cao.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Bảy biện pháp:

• Nói rõ thu thập gì, ai xem được, lưu bao lâu;
• Chỉ dùng cho chăm sóc sức khỏe, không dùng cho mục đích khác;
• Phân quyền — nhân viên chăm sóc xem chỉ số cần thiết, không xem toàn bộ hồ sơ;
• Ghi nhật ký truy cập hồ sơ;
• Kiểm tra nhà cung cấp thiết bị — dữ liệu gửi về máy chủ của họ không, họ dùng vào việc gì;
• Không chia sẻ cho công ty bảo hiểm, đơn vị bán sản phẩm sức khỏe;
• Xóa khi người cao tuổi rời trung tâm, giữ lại hồ sơ y tế theo quy định.

Điểm thứ năm quan trọng: nhiều thiết bị đeo giá rẻ gửi toàn bộ dữ liệu sức khỏe về máy chủ ở nước ngoài, và điều khoản dịch vụ cho phép nhà sản xuất sử dụng khá rộng.

Định vị chống đi lạc

Với người suy giảm trí nhớ, thiết bị định vị có giá trị an toàn thật. Bốn nguyên tắc:

• Giải thích cho người đeo, không lén gắn vào quần áo hay đồ dùng;
• Chỉ kích hoạt theo dõi khi cần — khi phát hiện ra khỏi khu vực an toàn, không theo dõi liên tục;
• Giới hạn người xem được vị trí;
• Xóa dữ liệu vị trí sau thời gian ngắn.

Điểm thứ nhất là vấn đề về phẩm giá. Việc gắn thiết bị theo dõi mà không cho người đó biết, kể cả với lý do tốt, cần được cân nhắc rất kỹ.

Quan hệ ba bên

Trung tâm chăm sóc có quan hệ với ba bên: người cao tuổi, gia đình, và cơ sở y tế. Mỗi bên cần thông tin khác nhau.

Ba nguyên tắc phân tách:

• Gia đình — cần biết tình trạng sức khỏe chung, sự kiện quan trọng. Không nhất thiết biết mọi chi tiết sinh hoạt hằng ngày;
• Cơ sở y tế — cần dữ liệu sức khỏe liên quan tới điều trị;
• Nhân viên trung tâm — cần thông tin để chăm sóc, phân theo ca và theo nhiệm vụ.

Điểm thứ nhất tế nhị. Người cao tuổi có quyền có đời sống riêng — ai tới thăm, nói chuyện gì, tâm trạng ra sao không nhất thiết phải báo cáo hết cho con cái.

Phẩm giá trong thiết kế

Điều 40 Luật 148/2025/QH15 về phát triển xã hội số. Điểm a khoản 2 yêu cầu bảo đảm mọi đối tượng người dân, đặc biệt là các nhóm đối tượng dễ bị tổn thương và người dân sinh sống ở khu vực biên giới, hải đảo, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, miền núi, vùng có điều kiện kinh tế - xã hội khó khăn, đặc biệt khó khăn đều có cơ hội tiếp cận và thụ hưởng các dịch vụ số.

Điểm d khoản 3 nêu bảo vệ quyền con người, quyền công dân trên môi trường số là một nhiệm vụ ưu tiên.

Với người cao tuổi, "thụ hưởng" nghĩa là công nghệ phải phục vụ họ, không biến họ thành đối tượng bị quản lý. Bốn gợi ý thiết kế:

• Giao diện đơn giản, chữ lớn nếu người cao tuổi tự dùng;
• Thiết bị đeo nhẹ, không gây khó chịu, không nhìn giống thiết bị y tế;
• Công cụ giúp họ chủ động — gọi người thân, gọi hỗ trợ, chứ không chỉ để bị theo dõi;
• Luôn có cách làm việc không cần công nghệ.

Nhân viên chăm sóc

Nhân viên tiếp xúc trực tiếp và biết rất nhiều về người cao tuổi. Bốn việc:

• Cam kết bảo mật, nêu rõ cả việc không kể chuyện của người được chăm sóc ra ngoài;
• Không chụp ảnh người cao tuổi bằng điện thoại cá nhân;
• Không đăng nội dung liên quan lên mạng xã hội;
• Đào tạo về phẩm giá và quyền riêng tư, không chỉ về kỹ thuật chăm sóc.

Điểm thứ ba là vi phạm hay gặp: nhân viên đăng ảnh hoặc câu chuyện về người được chăm sóc với ý tốt, nhưng làm lộ thông tin sức khỏe và hoàn cảnh của họ.

Danh sách kiểm tra

• Có hỏi ý kiến người cao tuổi trước khi lắp thiết bị theo dõi không?
• Camera có hướng vào giường, khu vực thay đồ không?
• Micro trên camera đã tắt chưa?
• Gia đình có xem trực tiếp liên tục không? Người cao tuổi có đồng ý không?
• Nhà cung cấp thiết bị đeo có nhận dữ liệu sức khỏe không?
• Nhân viên có chụp ảnh bằng điện thoại cá nhân không?
• Có công cụ giúp người cao tuổi chủ động không, hay chỉ có thiết bị theo dõi?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Trung tâm chăm sóc người cao tuổi quản lý hồ sơ sức khoẻ điện tử cần tuân thủ những gì?
• Doanh nghiệp sản xuất đồ chơi kết nối mạng cần bảo đảm gì?
• Đơn vị vận hành trạm sạc xe điện quản lý dữ liệu thế nào?
• Công ty quản lý quỹ bảo vệ dữ liệu nhà đầu tư thế nào?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 148/2025/QH15 Điều 40

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.