Theo Luật Công nghiệp công nghệ số, doanh nghiệp sản xuất đồ chơi kết nối mạng cần bảo đảm gì?

Đồ chơi có micro và camera đặt trong phòng trẻ em là thiết bị nghe nhìn trong không gian riêng tư nhất. Bài viết chỉ ra yêu cầu thiết kế.

Gấu bông biết trò chuyện, robot dạy học, đồng hồ định vị cho trẻ, camera trông trẻ — nhóm sản phẩm này đang phát triển nhanh. Chúng có điểm chung: thiết bị kết nối mạng, có micro hoặc camera, đặt trong phòng trẻ em, và người dùng cuối là nhóm không tự bảo vệ được mình.

Vì sao nhóm sản phẩm này đặc biệt

Bốn lý do:

Vị trí đặt. Phòng ngủ trẻ em là không gian riêng tư nhất trong nhà.

Luôn bật. Nhiều thiết bị có micro chờ lệnh, nghĩa là nghe liên tục.

Người dùng không đánh giá được rủi ro. Trẻ không biết thiết bị đang gửi gì đi đâu.

Vòng đời dài, cập nhật kém. Đồ chơi được dùng nhiều năm nhưng ít khi được cập nhật bảo mật.

Điểm cuối là rủi ro lớn nhất về kỹ thuật: một lỗ hổng phát hiện sau ba năm bán hàng có thể vẫn tồn tại trên hàng chục nghìn thiết bị đang dùng.

Nguyên tắc thiết kế

Điều 10 Luật 71/2025/QH15 quy định: Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp công nghệ số phải tuân thủ quy định của pháp luật về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng, pháp luật về dữ liệu, dữ liệu cá nhân và pháp luật khác có liên quan.

Điều 7 Luật 71/2025/QH15 quy định về quản lý chất lượng. Khoản 3 nêu Bộ, cơ quan ngang Bộ thực hiện quản lý nhà nước về quản lý chất lượng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong các ngành, lĩnh vực được phân công.

Đồ chơi trẻ em còn chịu quy chuẩn an toàn riêng theo pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa — doanh nghiệp cần tra đầy đủ.

Chín nguyên tắc thiết kế:

• Mỗi thiết bị một thông tin xác thực riêng, không dùng chung mật khẩu cho cả lô sản xuất;
• Buộc đổi mật khẩu khi thiết lập lần đầu;
• Micro có công tắc vật lý — người dùng tắt được bằng tay, không chỉ bằng phần mềm;
• Camera có nắp che vật lý;
• Đèn báo khi đang ghi — không thể tắt bằng phần mềm;
• Xử lý tại thiết bị nếu có thể, không gửi mọi thứ lên máy chủ;
• Mã hóa dữ liệu khi truyền và khi lưu;
• Cam kết thời gian hỗ trợ cập nhật, công bố rõ khi bán;
• Cơ chế cập nhật tự động, không phụ thuộc vào việc phụ huynh nhớ kiểm tra.

Điểm thứ ba, tư và năm là ba biện pháp quan trọng nhất và cũng rẻ nhất. Một công tắc vật lý cho micro là thứ người dùng tin được, khác hẳn với lời hứa trong phần mềm.

Dữ liệu thu thập

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Bảy nguyên tắc:

• Không thu thập nếu không cần cho chức năng — đồ chơi kể chuyện không cần biết tên thật của trẻ;
• Không lưu bản ghi giọng nói sau khi xử lý xong lệnh;
• Không dùng dữ liệu trẻ để huấn luyện mô hình mà không có sự đồng ý rõ ràng của người đại diện;
• Không xây hồ sơ hành vi để nhắm quảng cáo;
• Không chia sẻ cho bên thứ ba;
• Phụ huynh xem và xóa được dữ liệu của con mình;
• Xóa toàn bộ khi thiết bị được khôi phục cài đặt gốc.

Điểm thứ hai đáng nhấn mạnh. Nhiều thiết bị trợ lý giọng nói lưu lại bản ghi để cải thiện chất lượng nhận dạng. Với thiết bị đặt trong phòng trẻ em, đây là kho bản ghi âm thanh trong không gian riêng tư của gia đình.

Ranh giới về quyền riêng tư

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng. Điểm đ khoản 1 nêu hành vi cố ý nghe, ghi âm, ghi hình trái phép các cuộc đàm thoại.

Với thiết bị trong nhà, cần lưu ý: micro trong phòng khách hoặc phòng ngủ ghi lại không chỉ giọng trẻ mà cả cuộc trò chuyện của người lớn trong gia đình — những người có thể không biết thiết bị đang nghe.

Ba biện pháp: công tắc vật lý; chỉ kích hoạt khi có lệnh đánh thức rõ ràng; và tài liệu hướng dẫn nói rõ thiết bị nghe gì, khi nào.

Camera trông trẻ

Nhóm sản phẩm này có mục đích chính đáng rõ ràng nhưng cũng nhiều rủi ro nhất. Bốn yêu cầu tối thiểu:

• Không có tài khoản mặc định — buộc đặt mật khẩu khi thiết lập;
• Không mở cổng ra internet theo mặc định;
• Cảnh báo khi có kết nối mới tới camera;
• Mã hóa đầu cuối nếu có tính năng xem từ xa.

Điểm thứ nhất là nguyên nhân của hầu hết các vụ camera trông trẻ bị truy cập trái phép được ghi nhận trên thế giới.

Đồng hồ định vị cho trẻ

Thiết bị này thu thập vị trí liên tục của một đứa trẻ — dữ liệu nhạy cảm cao. Năm nguyên tắc:

• Chỉ phụ huynh đã xác thực xem được vị trí;
• Không lưu lịch sử di chuyển quá thời gian cần thiết;
• Không chia sẻ dữ liệu vị trí cho bất kỳ bên nào;
• Bảo mật cao cho hệ thống — đây là dữ liệu cho biết một đứa trẻ đang ở đâu;
• Trẻ lớn hơn được biết mình đang được định vị.

Điểm thứ tư đáng nhấn mạnh: hệ thống định vị trẻ em bị xâm nhập là kịch bản nghiêm trọng nhất có thể xảy ra với nhóm sản phẩm này.

Trách nhiệm sau khi bán

Đây là điểm ngành đồ chơi thường yếu. Năm cam kết nên có:

• Công bố thời gian hỗ trợ cập nhật ngay trên bao bì hoặc tài liệu;
• Kênh nhận báo lỗ hổng từ cộng đồng nghiên cứu bảo mật;
• Quy trình phát hành bản vá nhanh;
• Thông báo cho người dùng khi có lỗ hổng nghiêm trọng;
• Phương án khi ngừng hỗ trợ — thiết bị còn dùng được ở chế độ ngoại tuyến không.

Điểm cuối là vấn đề thực tế: nhiều đồ chơi thông minh trở thành cục nhựa vô dụng khi nhà sản xuất đóng cửa máy chủ. Thiết kế cho phép hoạt động cơ bản khi ngoại tuyến vừa bảo vệ người dùng vừa giảm rác thải.

Thông tin cho phụ huynh khi mua

Năm nội dung nên có trên bao bì hoặc tài liệu:

• Thiết bị có micro, camera không;
• Có kết nối internet không, để làm gì;
• Thu thập dữ liệu gì, lưu ở đâu;
• Thời gian cam kết hỗ trợ cập nhật;
• Cách tắt các tính năng kết nối.

Đây vừa là minh bạch vừa là lợi thế cạnh tranh: phụ huynh ngày càng quan tâm và sẵn sàng chọn sản phẩm nói rõ.

Danh sách kiểm tra

• Các thiết bị có dùng chung mật khẩu không?
• Có buộc đổi mật khẩu khi thiết lập lần đầu không?
• Micro có công tắc vật lý không?
• Có đèn báo khi đang ghi không tắt được bằng phần mềm không?
• Bản ghi giọng nói có lưu lại sau khi xử lý không?
• Có công bố thời gian hỗ trợ cập nhật không?
• Thiết bị có hoạt động được khi ngoại tuyến không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Ban quản lý chung cư số hoá vận hành cần tuân thủ những gì?
• Đơn vị giặt là công nghiệp phục vụ bệnh viện cần lưu ý gì?
• Doanh nghiệp sản xuất linh kiện điện tử cần tuân thủ những gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 71/2025/QH15 Điều 7
• Luật 71/2025/QH15 Điều 10
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.