Theo Luật Chuyển đổi số 2025, đơn vị vận hành trạm sạc xe điện quản lý dữ liệu thế nào?

Lịch sử sạc cho biết một người đi đâu, khi nào. Trạm sạc cũng là thiết bị công suất lớn kết nối mạng, đặt ở nơi công cộng.

Hạ tầng sạc xe điện đang mở rộng nhanh. Mỗi trạm là một thiết bị điện công suất lớn, kết nối mạng, đặt ở nơi công cộng, xử lý thanh toán và ghi nhận ai sạc ở đâu, khi nào.

Dữ liệu sạc tiết lộ gì

Lịch sử sạc của một người sau vài tháng cho biết:

• Nhà ở đâu, làm việc ở đâu — hai trạm dùng thường xuyên nhất;
• Đi đâu, khi nào — với các chuyến đường dài;
• Giờ giấc sinh hoạt;
• Loại xe, dung lượng pin.

Về bản chất, đây là dữ liệu di chuyển tương tự dữ liệu của ứng dụng gọi xe hay bãi đỗ — nhóm cần bảo vệ ở mức cao.

Nghĩa vụ bảo vệ dữ liệu

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Bảy biện pháp:

• Thu thập ở mức tối thiểu — cần biết ai sạc để tính tiền, không cần biết loại xe chi tiết hay hành trình;
• Nhân viên vận hành chỉ xem phiên sạc hiện tại, không xem lịch sử;
• Ghi nhật ký tra cứu lịch sử;
• Thời hạn lưu rõ ràng, xóa dữ liệu chi tiết sau khi hoàn tất thanh toán và hết thời hạn khiếu nại;
• Không chia sẻ lịch sử sạc cho bên thứ ba;
• Người dùng xem và tải được dữ liệu của mình;
• Không dùng dữ liệu di chuyển cho quảng cáo nhắm mục tiêu nếu chưa có cơ sở riêng.

Điểm thứ năm đáng chú ý: dữ liệu về việc ai hay tới khu vực nào có giá trị quảng cáo lớn với các cơ sở kinh doanh gần trạm sạc.

Minh bạch với người dùng

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Sáu nội dung cần rõ:

• Giá sạc — theo kWh hay theo thời gian, có phí chờ không;
• Hiển thị chi phí theo thời gian thực trong lúc sạc;
• Tình trạng trạm — công suất thực tế, đang bận hay trống;
• Phương thức thanh toán thay thế — không bắt buộc cài ứng dụng;
• Dữ liệu thu thập và dùng vào việc gì;
• Kênh hỗ trợ khi có sự cố.

Điểm thứ tư quan trọng: một trạm sạc chỉ nhận thanh toán qua ứng dụng riêng sẽ loại người lái xe không cài ứng dụng đó — vấn đề thực tế khi hạ tầng sạc còn phân mảnh giữa nhiều nhà cung cấp.

Điểm thứ ba cũng đáng lưu ý: ứng dụng hiển thị trạm trống nhưng tới nơi thì hỏng là trải nghiệm gây bức xúc và là thông tin không chính xác.

An ninh thiết bị

Điều 10 Luật 71/2025/QH15 quy định: Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp công nghệ số phải tuân thủ quy định của pháp luật về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng, pháp luật về dữ liệu, dữ liệu cá nhân và pháp luật khác có liên quan.

Điều 16 Luật 116/2025/QH15 quy định về các hoạt động bảo vệ an ninh mạng.

Trạm sạc có ba đặc điểm rủi ro: là thiết bị điện công suất lớn, nên can thiệp có hậu quả vật lý; đặt ở nơi công cộng, ai cũng tiếp cận được; và phân tán trên diện rộng, khó giám sát.

Bảy biện pháp:

• Mỗi trạm một thông tin xác thực riêng;
• Khóa vật lý tủ điều khiển và cổng kết nối;
• Cảnh báo khi mở tủ ngoài lịch bảo trì;
• Tách mạng trạm sạc khỏi mạng của địa điểm đặt trạm;
• Cập nhật phần mềm theo lịch, có danh sách theo dõi;
• Giám sát bất thường — trạm ngừng gửi dữ liệu, công suất bất thường;
• Không lưu dữ liệu thanh toán trên trạm.

Điểm thứ tư quan trọng với trạm đặt tại trung tâm thương mại, toà nhà văn phòng: nếu trạm kết nối vào mạng nội bộ của địa điểm, lỗ hổng trên trạm trở thành cửa vào hệ thống của họ.

Kết nối với lưới điện

Trạm sạc công suất lớn ảnh hưởng tới lưới điện khu vực. Với các hệ thống có điều khiển công suất từ xa, việc bảo mật càng quan trọng: can thiệp đồng loạt vào nhiều trạm có thể gây mất cân bằng lưới.

Ba biện pháp: xác thực chặt cho lệnh điều khiển từ xa; giới hạn tốc độ thay đổi công suất; và cơ chế an toàn khi mất kết nối với trung tâm.

Trạm sạc tại nhà và chung cư

Với trạm sạc lắp tại nhà riêng hoặc hầm chung cư, có thêm mấy điểm:

• Dữ liệu sạc tại nhà cho biết chủ xe có nhà hay không — cần bảo vệ như dữ liệu tiêu thụ tiện ích;
• Trạm không kết nối vào mạng wifi chung của chung cư;
• Ban quản lý không nên xem được lịch sử sạc chi tiết của từng hộ;
• Tính tiền minh bạch — cư dân xem được số liệu của mình.

Liên thông giữa các mạng lưới

Người lái xe điện thường phải cài nhiều ứng dụng của nhiều nhà cung cấp khác nhau. Xu hướng chung là liên thông: một tài khoản dùng được ở nhiều mạng lưới.

Liên thông có lợi cho người dùng nhưng tạo ra vấn đề dữ liệu mới. Ba nguyên tắc:

• Chỉ trao đổi dữ liệu cần cho việc thanh toán — bên vận hành trạm cần biết phiên sạc hợp lệ, không cần biết lịch sử sạc của người dùng ở mạng lưới khác;
• Người dùng biết dữ liệu đi đâu khi dùng dịch vụ liên thông;
• Không gộp dữ liệu từ nhiều mạng lưới thành hồ sơ di chuyển đầy đủ của một người.

Điểm thứ ba là rủi ro thật: khi các mạng lưới liên thông và chia sẻ dữ liệu tự do, kết quả là hồ sơ chi tiết về mọi chuyến đi xa của một cá nhân.

Khi trạm gặp sự cố

Bốn việc cần chuẩn bị:

• Ngắt an toàn — không để xe bị kẹt cáp hoặc pin bị hỏng;
• Thông báo qua ứng dụng và tại trạm;
• Hoàn tiền tự động nếu đã trừ tiền mà không sạc được;
• Số hỗ trợ dán trên trạm, có người thực sự nghe.

Điểm thứ ba là nguồn khiếu nại phổ biến và có cách giải quyết kỹ thuật đơn giản.

Danh sách kiểm tra

• Các trạm có dùng chung thông tin xác thực không?
• Có cảnh báo khi tủ điều khiển bị mở không?
• Trạm có kết nối vào mạng của địa điểm đặt không?
• Nhân viên có xem được lịch sử sạc của người dùng không?
• Có phương thức thanh toán thay thế ngoài ứng dụng riêng không?
• Thông tin tình trạng trạm hiển thị có chính xác không?
• Có hoàn tiền tự động khi sạc không thành công không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Nền tảng gọi món trực tuyến xử lý dữ liệu các bên thế nào?
• Đơn vị cấp nước sạch nông thôn số hoá vận hành cần lưu ý gì?
• Doanh nghiệp sản xuất đồ uống số hoá dây chuyền cần lưu ý gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 16
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 71/2025/QH15 Điều 10

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.