Theo Luật Chuyển đổi số 2025, nền tảng gọi món trực tuyến xử lý dữ liệu các bên thế nào?

Nền tảng gọi món đứng giữa ba nhóm chủ thể với lợi ích khác nhau. Bài viết vạch rõ ranh giới dữ liệu giữa khách, nhà hàng và người giao hàng.

Một nền tảng gọi món trực tuyến đứng giữa ba nhóm: người đặt món, nhà hàng đối tác, và người giao hàng. Nền tảng nắm dữ liệu của cả ba, và cả ba đều ở vị thế yếu hơn nền tảng. Đây là bối cảnh mà các ranh giới cần được vạch rất rõ.

Dữ liệu người đặt món

Lịch sử đặt món tiết lộ nhiều hơn người ta nghĩ: nơi ở, nơi làm việc, giờ giấc sinh hoạt, tình trạng kinh tế, thói quen ăn uống, và với món ăn theo tôn giáo thì cả tín ngưỡng.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Tám nguyên tắc:

• Chỉ thu thập vị trí khi cần cho việc giao hàng, không theo dõi liên tục;
• Che số điện thoại giữa khách và người giao, dùng số trung gian;
• Người giao chỉ thấy địa chỉ trong thời gian thực hiện đơn, ẩn sau khi hoàn tất;
• Nhà hàng không nhận số điện thoại, địa chỉ đầy đủ của khách;
• Không lập hồ sơ về tình trạng sức khỏe suy ra từ món ăn;
• Cho phép xóa lịch sử đặt món;
• Tách bạch sự đồng ý nhận quảng cáo;
• Mã hóa dữ liệu lưu trữ.

Điểm thứ hai và thứ ba là hai biện pháp bảo vệ quan trọng nhất và cũng dễ triển khai: quấy rối sau khi giao hàng là vấn đề có thật, đặc biệt với khách hàng nữ.

Điểm thứ tư là ranh giới cần giữ ngay cả khi nhà hàng gây sức ép: nhà hàng cần biết đơn có món gì, không cần biết khách ở đâu.

Dữ liệu nhà hàng đối tác

Nền tảng biết chính xác doanh thu, món bán chạy, biên độ hoạt động của từng nhà hàng. Đây là dữ liệu kinh doanh của họ.

Bảy nguyên tắc:

• Không tiết lộ doanh số của nhà hàng này cho nhà hàng khác;
• Không dùng dữ liệu để tự mở nhà hàng cạnh tranh hoặc phát triển thương hiệu riêng của nền tảng;
• Không dùng dữ liệu để ép giảm giá hoặc tăng mức chiết khấu;
• Nhà hàng xuất được dữ liệu bán hàng của mình;
• Minh bạch cách tính chiết khấu, phí;
• Thông báo trước khi thay đổi điều kiện hợp tác;
• Cam kết bảo mật trong hợp đồng.

Điểm thứ hai là vấn đề cạnh tranh nghiêm trọng đã xảy ra ở nhiều thị trường: nền tảng biết món nào bán chạy nhất ở khu vực nào, rồi tự mở bếp phục vụ chính món đó.

Điểm thứ ba đáng lưu ý: nắm dữ liệu về mức phụ thuộc của một nhà hàng vào nền tảng tạo ra lợi thế đàm phán rất lớn.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Dữ liệu người giao hàng

Người giao hàng bị giám sát ở mức cao: vị trí liên tục, tốc độ, thời gian mỗi đơn, tỷ lệ nhận đơn, đánh giá từ khách.

Tám nguyên tắc:

• Thông báo minh bạch về dữ liệu thu thập;
• Không định vị ngoài ca làm việc;
• Giải thích rõ thuật toán phân đơn ở mức người giao hiểu được;
• Quyền khiếu nại khi bị khóa tài khoản, có người xem xét;
• Không khóa tài khoản tự động hoàn toàn dựa vào chỉ số;
• Đánh giá của khách có cơ chế xem xét khi bất công;
• Bảo mật thông tin cá nhân, không hiển thị đầy đủ cho khách;
• Xuất được dữ liệu thu nhập, số đơn của mình.

Điểm thứ tư và thứ năm là vấn đề công bằng lớn nhất trong mô hình này: khóa tài khoản đồng nghĩa với mất thu nhập ngay lập tức, và quyết định đó không nên do máy đưa ra một mình.

Điểm thứ sáu quan trọng: một đánh giá xấu do lỗi nhà hàng nấu chậm hoặc do thời tiết ảnh hưởng trực tiếp tới thu nhập của người giao, và cần có cách xem xét.

Minh bạch với người đặt món

Bảy nguyên tắc:

• Giá hiển thị đầy đủ — gồm phí giao, phí dịch vụ, thuế;
• Nói rõ nếu giá món trên nền tảng cao hơn giá tại quán;
• Ghi rõ nhà hàng nào trả phí để được hiển thị ưu tiên;
• Không tạo khan hiếm giả, đếm ngược không có thật;
• Đánh giá của khách hiển thị trung thực, không lọc bỏ đánh giá xấu có căn cứ;
• Chính sách hoàn tiền rõ ràng;
• Không tự động thêm tiền tip hoặc dịch vụ vào đơn.

Điểm thứ nhất là vấn đề gây bức xúc nhất: giá món hiển thị hấp dẫn nhưng tổng thanh toán cuối cùng cao hơn nhiều.

Điểm thứ ba là yêu cầu về minh bạch xếp hạng — người dùng có quyền biết thứ tự hiển thị dựa trên chất lượng hay dựa trên mức chi trả.

Không mua bán dữ liệu

Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.

Năm tình huống: bán dữ liệu vị trí, thói quen tiêu dùng cho bên thứ ba; chia sẻ cho đơn vị tài chính đánh giá tín dụng; cung cấp cho nghiên cứu thị trường ở mức định danh; bán dữ liệu doanh thu nhà hàng; và dùng dữ liệu nhắm quảng cáo ngoài nền tảng khi chưa có sự đồng ý.

Tình huống thứ hai đáng lưu ý: dữ liệu chi tiêu ăn uống được một số nơi dùng làm căn cứ đánh giá khả năng trả nợ, và người dùng không hề biết điều này.

An toàn của các bên

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Sáu biện pháp: kênh báo cáo quấy rối cho cả khách và người giao; xử lý nhanh; ẩn thông tin liên hệ sau khi hoàn tất đơn; không hiển thị ảnh, tên đầy đủ của khách cho người giao; cơ chế báo động khẩn cấp trong ứng dụng; và phối hợp với cơ quan chức năng khi có vụ việc nghiêm trọng.

An toàn thực phẩm và trách nhiệm

Năm nguyên tắc: kiểm tra điều kiện kinh doanh của nhà hàng đối tác theo quy định; cơ chế báo cáo khi khách gặp vấn đề; tạm dừng nhà hàng khi có dấu hiệu nghiêm trọng; lưu dữ liệu đơn hàng phục vụ truy xuất khi có sự cố; và không đẩy toàn bộ trách nhiệm sang nhà hàng khi nền tảng là bên tiếp nhận đơn.

Danh sách kiểm tra

• Số điện thoại khách và người giao có được che qua số trung gian không?
• Địa chỉ khách có ẩn sau khi hoàn tất đơn không?
• Có dùng dữ liệu nhà hàng để tự mở thương hiệu cạnh tranh không?
• Có khóa tài khoản người giao tự động không?
• Giá hiển thị có đầy đủ mọi khoản phí không?
• Có ghi rõ nhà hàng nào trả phí hiển thị ưu tiên không?
• Có chia sẻ dữ liệu chi tiêu cho đơn vị tài chính không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Kỹ sư công nghệ nước ngoài được ưu đãi gì khi làm việc tại Việt Nam?
• Phát hiện dấu hiệu khủng bố mạng thì doanh nghiệp phải làm gì?
• Những hành vi nào bị cấm trong giao dịch điện tử?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 148/2025/QH15 Điều 5
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.