Theo Luật Chuyển đổi số 2025, phòng khám y học cổ truyền số hóa hồ sơ bệnh nhân cần lưu ý gì?

Hồ sơ y học cổ truyền chứa nhiều thông tin về đời sống riêng tư hơn hồ sơ tây y thông thường. Bài viết chỉ ra nghĩa vụ bảo vệ tương xứng.

Phòng khám y học cổ truyền ngày nay cũng đã dùng phần mềm quản lý: hồ sơ bệnh nhân, đơn thuốc, lịch hẹn, ảnh chụp lưỡi, ảnh chụp vùng điều trị. Đây là dữ liệu sức khỏe đầy đủ nghĩa và cần mức bảo vệ cao nhất.

Lưu ý trước: hoạt động khám chữa bệnh chịu điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về khám bệnh, chữa bệnh và về y dược cổ truyền, bao gồm quy định về hồ sơ bệnh án và thời hạn lưu trữ. Bài viết này chỉ bàn khía cạnh dữ liệu.

Vì sao hồ sơ y học cổ truyền đặc biệt

Quá trình chẩn đoán trong y học cổ truyền thu thập nhiều thông tin về sinh hoạt hằng ngày hơn khám tây y thông thường: ăn uống, giấc ngủ, tiêu hóa, tâm trạng, quan hệ gia đình, áp lực công việc. Đây là bức tranh khá đầy đủ về đời sống một người.

Ngoài ra còn có nhóm ảnh chụp: ảnh lưỡi, ảnh da, ảnh vùng điều trị. Nhóm này vừa là dữ liệu sức khỏe vừa là hình ảnh nhận dạng được.

Nghĩa vụ bảo vệ tương xứng

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Tám biện pháp cụ thể:

• Màn hình quầy lễ tân không hiển thị chi tiết bệnh — chỉ tên và giờ hẹn;
• Phân quyền — lễ tân xem lịch hẹn, thầy thuốc xem hồ sơ bệnh nhân mình khám;
• Ảnh chụp lưu trên hệ thống của phòng khám, không trên điện thoại cá nhân;
• Không hiển thị tên thuốc trên bao bì bên ngoài khi giao thuốc tận nhà;
• Không nhắn tin ghi rõ tình trạng bệnh — tin nhắn hiện trên màn hình khóa;
• Ghi nhật ký truy cập hồ sơ;
• Thời hạn lưu theo quy định về hồ sơ bệnh án;
• Kênh để bệnh nhân yêu cầu xem, sao, xóa dữ liệu trong phạm vi pháp luật cho phép.

Điểm thứ ba và thứ năm là hai vi phạm phổ biến nhất và cũng dễ khắc phục nhất.

Ảnh chụp trong quá trình điều trị

Ảnh trước và sau điều trị là công cụ chuyên môn quan trọng, đồng thời là công cụ tiếp thị hấp dẫn. Cần tách bạch hai mục đích.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Năm nguyên tắc:

• Chụp để theo dõi điều trị là một chuyện; đăng quảng bá là chuyện khác, cần đồng ý riêng bằng văn bản;
• Không bắt buộc — bệnh nhân từ chối vẫn được điều trị như bình thường;
• Nêu rõ phạm vi — đăng ở đâu, bao lâu, có che mặt không;
• Cho phép rút lại và gỡ ảnh khi được yêu cầu;
• Không kèm thông tin định danh — tên, tuổi, nơi ở.

Điểm thứ năm đáng lưu ý. Nhiều phòng khám đăng ảnh kèm câu chuyện chi tiết về bệnh nhân, đủ để người quen nhận ra dù đã che mặt.

Ranh giới về quyền riêng tư

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Ba điểm với phòng khám:

Camera trong phòng điều trị. Đây là nơi bệnh nhân cởi bỏ trang phục để châm cứu, xoa bóp. Không nên lắp camera; nếu cần vì lý do an toàn thì phải cân nhắc rất kỹ và thông báo rõ.

Ghi âm. Cuộc trao đổi về bệnh tình là thông tin riêng tư nhất. Micro trên camera khu vực chờ cũng nên tắt.

Nói về bệnh nhân. Nhân viên không nên thảo luận tình trạng bệnh của bệnh nhân ở khu vực có người khác nghe được — kể cả khi không nêu tên.

Đơn thuốc và bài thuốc

Khoản 1 Điều 9 Luật 20/2023/QH15 quy định thông điệp dữ liệu được xem là đáp ứng yêu cầu về văn bản nếu thông tin trong thông điệp dữ liệu đó có thể truy cập và sử dụng được để tham chiếu.

Đơn thuốc điện tử vì thế hợp lệ về hình thức, nhưng pháp luật về khám chữa bệnh và về dược có quy định riêng về đơn thuốc — cần tra riêng.

Về mặt dữ liệu, hai lưu ý:

• Bài thuốc là tài sản chuyên môn của phòng khám — cần bảo vệ khỏi việc nhân viên mang đi;
• Đơn thuốc gắn với bệnh nhân là dữ liệu sức khỏe — cần bảo vệ khỏi rò rỉ ra ngoài.

Hai nhu cầu này đôi khi mâu thuẫn: bảo vệ bài thuốc dẫn tới việc không ghi rõ trong hồ sơ, nhưng bệnh nhân có quyền biết mình dùng gì. Cách cân bằng: ghi đầy đủ trong hồ sơ, kiểm soát bằng phân quyền và cam kết bảo mật với nhân viên, thay vì giấu thông tin khỏi chính bệnh nhân.

Không chia sẻ, mua bán dữ liệu

Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.

Ba tình huống trong ngành:

Chia sẻ danh sách bệnh nhân cho nhà cung cấp dược liệu, thực phẩm chức năng. Đây là dữ liệu sức khỏe, việc chia sẻ cần cơ sở rất rõ ràng.

Thầy thuốc mang danh sách bệnh nhân sang phòng khám mới. Vấn đề phổ biến, cần xử lý bằng phân quyền và hợp đồng lao động.

Dùng dữ liệu bệnh nhân để tiếp thị sản phẩm khác. Bệnh nhân điều trị xương khớp bị nhắm quảng cáo thực phẩm chức năng là sử dụng dữ liệu sức khỏe ngoài mục đích.

Tư vấn từ xa

Nhiều phòng khám có kênh tư vấn qua tin nhắn hoặc video. Bốn lưu ý:

• Kênh có kiểm soát, không dùng tài khoản cá nhân của thầy thuốc;
• Không lưu ảnh bệnh nhân gửi qua tin nhắn vào máy cá nhân;
• Ghi nhận nội dung tư vấn vào hồ sơ, không để rải rác trong tin nhắn;
• Nêu rõ giới hạn — tư vấn từ xa không thay thế thăm khám trực tiếp.

Điểm thứ hai là vi phạm phổ biến nhất: ảnh vùng da bệnh, ảnh lưỡi của hàng trăm bệnh nhân nằm trong thư viện ảnh trên điện thoại riêng của thầy thuốc.

Danh sách kiểm tra

• Ảnh bệnh nhân có lưu trên điện thoại cá nhân của nhân viên không?
• Đồng ý đăng ảnh quảng bá đã tách riêng bằng văn bản chưa?
• Ảnh đăng có kèm thông tin đủ để nhận ra bệnh nhân không?
• Có camera trong phòng điều trị không?
• Micro trên camera đã tắt chưa?
• Tin nhắn cho bệnh nhân có ghi rõ tình trạng bệnh không?
• Có thu hồi quyền khi thầy thuốc nghỉ việc không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Phòng khám thú y số hóa hồ sơ bệnh án vật nuôi cần lưu ý gì?
• Đại lý bảo hiểm dùng công cụ tự động tư vấn cần lưu ý gì?
• Đơn vị giám định bảo hiểm xử lý hồ sơ vụ việc thế nào cho đúng?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 20/2023/QH15 Điều 9
• Luật 148/2025/QH15 Điều 5

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.