Theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, đại lý bảo hiểm dùng công cụ tự động tư vấn cần lưu ý gì?

Bảo hiểm thuộc lĩnh vực tài chính — nhóm được cho thời hạn chuyển tiếp 18 tháng. Bài viết đi qua nghĩa vụ minh bạch và cách xử lý dữ liệu sức khỏe.

Đại lý bảo hiểm ngày nay dùng phần mềm để tính phí, gợi ý gói phù hợp, thậm chí đánh giá sơ bộ khả năng được chấp nhận. Khi công cụ tự động tham gia vào việc quyết định ai được bảo hiểm và với mức phí nào, tính minh bạch trở thành yêu cầu bắt buộc.

Lưu ý trước: hoạt động kinh doanh bảo hiểm và đại lý bảo hiểm chịu điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về kinh doanh bảo hiểm, bao gồm quy định về điều kiện hành nghề, nghĩa vụ tư vấn và trách nhiệm của đại lý. Bài viết này chỉ bàn khía cạnh trí tuệ nhân tạo và dữ liệu.

Bảo hiểm thuộc nhóm chuyển tiếp 18 tháng

Điều 34 Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 quy định Luật có hiệu lực thi hành từ ngày 01 tháng 3 năm 2026, trừ các nội dung liên quan quy định tại Điều 35.

Điểm a khoản 1 Điều 35 cho hệ thống trí tuệ nhân tạo trong lĩnh vực y tế, giáo dục và tài chính thời hạn 18 tháng kể từ ngày Luật có hiệu lực để hoàn tất nghĩa vụ tuân thủ, nếu hệ thống đã đưa vào hoạt động trước đó. Các lĩnh vực khác là 12 tháng theo điểm b.

Khoản 2 Điều 35 lưu ý: trong thời hạn đó hệ thống được tiếp tục hoạt động, trừ trường hợp cơ quan quản lý nhà nước về trí tuệ nhân tạo xác định hệ thống có nguy cơ gây thiệt hại nghiêm trọng thì có quyền yêu cầu tạm dừng hoặc chấm dứt hoạt động.

Ba mức sử dụng công cụ tự động

Mức một — tính toán. Phần mềm tính phí theo biểu phí có sẵn, tính quyền lợi theo điều khoản. Đây là công cụ tính toán thuần túy, không đặt ra vấn đề đặc biệt.

Mức hai — gợi ý sản phẩm. Hệ thống đề xuất gói bảo hiểm dựa trên thông tin khách cung cấp. Cần minh bạch về việc gợi ý dựa trên gì.

Mức ba — đánh giá rủi ro và quyết định. Hệ thống chấm điểm rủi ro, đề xuất từ chối hoặc tăng phí. Đây là mức có tác động lớn nhất tới quyền lợi khách hàng.

Mức ba cần thận trọng nhất: một người bị từ chối bảo hiểm hoặc bị tính phí cao bởi thuật toán mà không hiểu vì sao là tình huống cần có cơ chế giải trình và phúc tra.

Nghĩa vụ minh bạch

Điều 11 Luật 134/2025/QH15 quy định về nghĩa vụ minh bạch của hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng được lựa chọn sử dụng hoặc ngừng sử dụng sản phẩm, dịch vụ số trên cơ sở được cung cấp thông tin đầy đủ, rõ ràng, chính xác, minh bạch, kịp thời về điều khoản, điều kiện sử dụng; không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Sáu điều nên rõ với khách hàng:

• Gợi ý sản phẩm do hệ thống tạo ra hay do đại lý tư vấn;
• Dựa trên thông tin gì — tuổi, nghề nghiệp, tình trạng sức khỏe khai báo;
• Có xung đột lợi ích không — hệ thống có ưu tiên sản phẩm mang lại hoa hồng cao hơn không;
• Giới hạn của gợi ý — không thay thế việc đọc kỹ điều khoản hợp đồng;
• Cách yêu cầu tư vấn bởi người;
• Cách khiếu nại nếu bị từ chối hoặc tính phí cao.

Điểm thứ ba là điểm nhạy cảm nhất trong ngành. Nếu công cụ có xu hướng đề xuất sản phẩm có hoa hồng cao, đó là thông tin khách hàng cần biết để tự đánh giá.

Dữ liệu sức khỏe — nhóm nhạy cảm nhất

Hồ sơ bảo hiểm nhân thọ và sức khỏe chứa: tiền sử bệnh, kết quả khám, chiều cao cân nặng, thói quen hút thuốc uống rượu, đôi khi cả tiền sử bệnh của người thân.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Bảy biện pháp:

• Không nhận hồ sơ sức khỏe qua ứng dụng nhắn tin cá nhân của đại lý;
• Không lưu trên điện thoại hoặc máy tính cá nhân của đại lý;
• Tải thẳng lên hệ thống của doanh nghiệp bảo hiểm, xóa bản trung gian;
• Phân quyền — đại lý chỉ xem hồ sơ khách mình phụ trách;
• Ghi nhật ký truy cập hồ sơ;
• Không thảo luận tình trạng sức khỏe khách trong nhóm trò chuyện của đại lý;
• Xóa hồ sơ của khách không ký hợp đồng.

Điểm thứ nhất và thứ hai là vi phạm phổ biến nhất trong ngành. Kết quả khám sức khỏe, ảnh chụp bệnh án của hàng trăm khách nằm trên điện thoại riêng của đại lý, và ở lại đó sau khi họ chuyển sang công ty khác.

Điểm thứ bảy cũng quan trọng: khách nộp hồ sơ nhưng không ký hợp đồng thì không còn cơ sở giữ dữ liệu sức khỏe của họ.

Dữ liệu của người thân

Hồ sơ bảo hiểm thường có thông tin người thụ hưởng và đôi khi tiền sử bệnh gia đình. Đây là dữ liệu của bên thứ ba — những người không có mặt khi ký hợp đồng.

Hai nguyên tắc: nói rõ với khách rằng thông tin người thân sẽ được lưu và dùng vào việc gì; và không dùng thông tin liên hệ của người thụ hưởng cho mục đích tiếp thị.

Khi hệ thống từ chối hồ sơ

Đây là tình huống cần quy trình rõ ràng nhất. Bốn yêu cầu:

• Nêu được lý do ở mức khách hiểu được, không chỉ nói "hệ thống từ chối";
• Có người xem xét lại nếu khách yêu cầu;
• Cho phép bổ sung thông tin — nhiều trường hợp bị từ chối do thiếu dữ liệu chứ không phải do rủi ro thật;
• Không lưu vô hạn kết quả từ chối theo cách khiến khách bị loại vĩnh viễn.

Điểm cuối đáng cân nhắc. Tình trạng sức khỏe thay đổi theo thời gian; một lần bị từ chối cách đây năm năm không nên tự động quyết định kết quả hôm nay.

Trách nhiệm của đại lý

Đại lý là người trực tiếp làm việc với khách. Dù công cụ do doanh nghiệp bảo hiểm cung cấp, đại lý vẫn có trách nhiệm:

• Giải thích được sản phẩm mình tư vấn, không chỉ đọc lại kết quả từ phần mềm;
• Không để khách hiểu nhầm rằng gợi ý của hệ thống là cam kết;
• Bảo mật thông tin khách trong suốt quá trình;
• Chuyển yêu cầu khiếu nại đúng kênh, không tự xử lý.

Điểm thứ nhất là ranh giới giữa nghề tư vấn và việc chỉ vận hành phần mềm.

Danh sách kiểm tra

• Khách có biết gợi ý do hệ thống tạo không?
• Có công khai xung đột lợi ích về hoa hồng không?
• Đại lý có nhận hồ sơ sức khỏe qua nhắn tin cá nhân không?
• Hồ sơ khách không ký hợp đồng có được xóa không?
• Có người xem xét lại khi hệ thống từ chối không?
• Thông tin người thụ hưởng có bị dùng cho tiếp thị không?
• Đại lý có giải thích được sản phẩm mình tư vấn không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Doanh nghiệp làm phần mềm phòng khám tư cần cam kết những gì?
• Doanh nghiệp bảo hiểm dùng AI thẩm định hồ sơ cần bảo đảm gì?
• Phòng tập và spa lưu dữ liệu sức khỏe hội viên cần lưu ý gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 134/2025/QH15 Điều 11
• Luật 134/2025/QH15 Điều 35
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.