Theo Luật Chuyển đổi số 2025, nền tảng kết nối tài chính trực tuyến cần tuân thủ những gì?

Nền tảng tài chính trực tuyến phục vụ nhóm dễ tổn thương nhất. Bài viết chỉ ra ranh giới về dữ liệu và hành vi thu hồi nợ.

Nền tảng kết nối tài chính trực tuyến phục vụ những người khó tiếp cận kênh chính thức — và đó cũng là nhóm dễ bị tổn thương nhất. Đây là lĩnh vực mà cách xử lý dữ liệu và cách ứng xử khi thu hồi nợ có tác động trực tiếp tới đời sống, thậm chí tính mạng của người dùng.

Lưu ý trước: hoạt động cho vay, trung gian thanh toán là lĩnh vực có điều kiện, chịu điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về các tổ chức tín dụng và các quy định liên quan. Đây là nhóm quy định phải tra kỹ trước khi triển khai bất kỳ mô hình nào. Bài viết bàn về khía cạnh dữ liệu và ứng xử.

Quyền truy cập thiết bị — ranh giới nghiêm trọng nhất

Đây là vấn đề gây hậu quả nặng nề nhất trong lĩnh vực này. Nhiều ứng dụng yêu cầu quyền truy cập danh bạ, ảnh, tin nhắn của người vay với lý do thẩm định — nhưng mục đích thật thường là để gây áp lực khi thu hồi nợ.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Chín nguyên tắc:

• Không yêu cầu quyền truy cập danh bạ — thẩm định tín dụng không cần danh sách bạn bè của người vay;
• Không truy cập ảnh, tin nhắn trong máy;
• Không thu thập danh sách ứng dụng đã cài;
• Không theo dõi vị trí liên tục;
• Chỉ xin quyền thực sự cần cho chức năng, giải thích rõ vì sao;
• Ứng dụng hoạt động được khi người dùng từ chối quyền không thiết yếu;
• Không dùng dữ liệu thiết bị để gây áp lực;
• Xóa dữ liệu đã thu thập khi không còn cơ sở;
• Rà soát các thư viện bên thứ ba nhúng trong ứng dụng.

Điểm thứ nhất và thứ bảy là ranh giới tuyệt đối: việc thu thập danh bạ rồi gọi điện cho người thân, đồng nghiệp của người vay để gây sức ép là hành vi xâm phạm nghiêm trọng, gây tổn hại danh dự cho cả những người không liên quan tới khoản vay, và đã dẫn tới nhiều hậu quả bi kịch.

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Ứng xử khi thu hồi nợ

Mười hai hành vi cần loại bỏ dứt khoát:

• Gọi điện, nhắn tin cho người thân, đồng nghiệp, bạn bè của người vay;
• Đăng thông tin về khoản nợ lên mạng xã hội;
• Ghép ảnh, tạo nội dung bôi nhọ;
• Gửi thông tin tới nơi làm việc của người vay;
• Đe dọa dưới bất kỳ hình thức nào;
• Gọi điện liên tục, vào đêm khuya;
• Mạo danh cơ quan chức năng;
• Sử dụng ngôn từ xúc phạm;
• Thuê bên thứ ba đòi nợ bằng biện pháp trái pháp luật;
• Bán khoản nợ cho đơn vị không kiểm soát được cách hành xử;
• Tính lãi và phí vượt quy định;
• Không cho người vay biết chính xác số tiền còn phải trả.

Điểm thứ nhất tới thứ tư là những hành vi đã gây ra hậu quả nghiêm trọng có thật, và không có lý do kinh doanh nào biện minh được. Chúng cũng có thể cấu thành hành vi vi phạm pháp luật.

Điểm thứ chín và thứ mười là cách né tránh trách nhiệm cần được nhìn nhận đúng: giao khoản nợ cho bên thứ ba rồi nói mình không liên quan tới cách họ hành xử là không chấp nhận được.

Cách làm đúng: liên hệ trực tiếp với người vay trong giờ hợp lý; thông báo rõ số tiền, cơ cấu; đề xuất phương án trả góp khi khách gặp khó khăn; và nếu không giải quyết được thì theo trình tự pháp luật.

Minh bạch lãi suất và chi phí

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Mười nguyên tắc: công bố lãi suất theo năm, không chỉ theo ngày hoặc theo tuần; hiển thị tổng số tiền phải trả bằng con số cụ thể; liệt kê đầy đủ mọi khoản phí; không trừ phí vào số tiền giải ngân mà không nói rõ; nêu rõ lãi phạt và cách tính; không tự động gia hạn với phí cao; hiển thị lịch trả nợ chi tiết trước khi ký; ngôn ngữ dễ hiểu; không thiết kế giao diện gây nhầm lẫn; và cho người vay thời gian đọc trước khi xác nhận.

Điểm thứ nhất và thứ tư là hai vấn đề gây thiệt hại lớn nhất: lãi suất công bố theo ngày nghe rất nhỏ nhưng quy đổi theo năm là con số rất lớn; và vay một khoản nhưng nhận về ít hơn nhiều do phí bị trừ trước.

Điểm thứ chín cần được chú ý: giao diện thiết kế để người dùng bấm đồng ý nhanh, các thông tin bất lợi ở chữ nhỏ hoặc phải cuộn xuống, là hành vi gây nhầm lẫn có chủ đích.

Dữ liệu tín dụng

Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.

Tám nguyên tắc: chỉ thu thập thông tin cần cho thẩm định; không mua dữ liệu từ nguồn không hợp pháp; không bán dữ liệu người vay; không chia sẻ cho đơn vị tiếp thị; báo cáo thông tin tín dụng theo đúng quy định và đúng sự thật; cơ chế cho người vay khiếu nại khi thông tin sai; xóa dữ liệu sau thời hạn; và bảo mật ở mức cao.

Điểm thứ sáu quan trọng với đời sống người dân: một ghi nhận sai về nợ xấu ảnh hưởng tới khả năng vay vốn của họ trong nhiều năm, và họ cần có cách sửa.

Chấm điểm tự động

Bảy nguyên tắc: không dùng dữ liệu không liên quan tới khả năng trả nợ; không phân biệt đối xử dựa trên giới tính, dân tộc, nơi cư trú, hoặc các yếu tố tương quan với chúng; giải thích được lý do từ chối ở mức người dùng hiểu; có kênh yêu cầu con người xem xét lại; kiểm tra định kỳ mô hình về thiên lệch; không dùng danh sách liên hệ, mạng lưới quan hệ làm yếu tố chấm điểm; và ghi nhận để có thể rà soát.

Điểm thứ hai và thứ sáu đáng lưu ý: chấm điểm dựa trên nơi ở hoặc dựa trên việc bạn bè của người vay có trả nợ đúng hạn hay không là hình thức phân biệt đối xử mà người bị ảnh hưởng không thể biết và không thể thay đổi.

Bảo vệ người dùng dễ tổn thương

Sáu biện pháp: cảnh báo khi người dùng vay nhiều khoản cùng lúc; không cho vay để trả khoản vay trước tại chính nền tảng; giới hạn với người có dấu hiệu khó khăn; kênh hỗ trợ khi người vay gặp biến cố — mất việc, bệnh tật; phương án giãn nợ; và thông tin về các kênh hỗ trợ chính thức.

Điểm thứ nhất và thứ hai là cơ chế ngăn vòng xoáy nợ: người vay khoản mới để trả khoản cũ rơi vào tình trạng ngày càng nặng, và nền tảng có dữ liệu để nhận biết điều đó.

An ninh hệ thống

Sáu biện pháp: mã hóa dữ liệu; xác thực nhiều lớp; kiểm soát chức năng xuất dữ liệu; giám sát truy cập bất thường; thu hồi quyền khi nhân sự nghỉ; và quy trình thông báo sự cố lộ dữ liệu — đặc biệt nghiêm trọng vì dữ liệu tài chính bị lộ dẫn tới lừa đảo nhắm chính xác vào nạn nhân.

Danh sách kiểm tra

• Ứng dụng có yêu cầu quyền truy cập danh bạ không?
• Có liên hệ với người thân của người vay khi thu hồi nợ không?
• Lãi suất có công bố theo năm và tổng số tiền phải trả không?
• Có trừ phí vào số tiền giải ngân mà không nói rõ không?
• Có bán khoản nợ cho đơn vị không kiểm soát được cách hành xử không?
• Có kênh yêu cầu con người xem xét lại khi bị từ chối tự động không?
• Có cảnh báo khi người dùng vay nhiều khoản cùng lúc không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Doanh nghiệp phân phối dược phẩm số hóa chuỗi cung ứng cần lưu ý gì?
• Đơn vị tổ chức tour mạo hiểm quản lý dữ liệu an toàn thế nào?
• Đơn vị quản lý tòa nhà văn phòng số hóa vận hành cần lưu ý gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15
• Luật 148/2025/QH15 Điều 5

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.