Người dùng tin nền tảng so sánh là bên trung lập. Bài viết bàn về xung đột lợi ích và minh bạch trong xếp hạng.
Nền tảng so sánh giá và đánh giá sản phẩm hoạt động dựa trên một giả định của người dùng: đây là bên trung lập, đánh giá khách quan để giúp họ chọn đúng. Thực tế, phần lớn các nền tảng này nhận hoa hồng từ chính những nơi họ giới thiệu — và đây là xung đột lợi ích nội tại cần được xử lý minh bạch.
Minh bạch về xung đột lợi ích
Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.
Mười nguyên tắc:
- Công bố rõ việc nhận hoa hồng, đặt ở nơi dễ thấy;
- Không giấu trong điều khoản dài;
- Đánh dấu rõ liên kết có hoa hồng;
- Ghi rõ nội dung nào là quảng cáo trả phí;
- Không xếp hạng theo mức hoa hồng, hoặc nếu có thì phải nói rõ;
- Công bố tiêu chí xếp hạng ở mức người dùng hiểu được;
- Không loại bỏ sản phẩm tốt chỉ vì không trả hoa hồng;
- Công bố phạm vi so sánh — có bao gồm toàn bộ thị trường không;
- Nói rõ khi kết quả chỉ gồm các đối tác;
- Không gọi mình là trung lập nếu thực tế không phải.
Điểm thứ tám và thứ chín là vấn đề gây hiểu nhầm nghiêm trọng nhất: người dùng nghĩ mình đang xem so sánh toàn thị trường, trong khi thực tế chỉ thấy các bên có hợp tác thương mại — và sản phẩm phù hợp nhất với họ có thể không nằm trong danh sách.
Điểm thứ năm cần được xử lý dứt khoát: nếu thứ tự hiển thị phụ thuộc mức chi trả, đó không còn là so sánh mà là quảng cáo, và người dùng có quyền biết.
Tính chính xác của thông tin
Chín nguyên tắc: giá hiển thị cập nhật, ghi rõ thời điểm; không hiển thị giá cũ đã hết hiệu lực; ghi rõ giá có bao gồm phí vận chuyển, thuế không; thông số sản phẩm chính xác, lấy từ nguồn tin cậy; không so sánh sản phẩm khác cấu hình như tương đương; đính chính nhanh khi phát hiện sai; kênh báo lỗi thông tin; ghi nhận nguồn dữ liệu; và không tự tạo thông số không có căn cứ.
Điểm thứ hai và thứ ba là vấn đề thực tế phổ biến: người dùng bấm vào vì thấy giá rẻ, tới nơi thì giá đã khác hoặc phải cộng thêm nhiều khoản.
Điểm thứ năm đáng lưu ý: so sánh hai sản phẩm cùng tên nhưng khác phiên bản, khác dung lượng như thể chúng giống nhau khiến người dùng ra quyết định sai.
Đánh giá và nhận xét
Chín nguyên tắc: chỉ cho đánh giá khi có bằng chứng đã mua, đã dùng; xử lý đánh giá giả từ cả hai phía; không cho người bán xóa đánh giá xấu trung thực; không nhận tiền để gỡ đánh giá; hiển thị cả đánh giá tích cực và tiêu cực; không lọc để chỉ hiện đánh giá tốt; ghi rõ khi nội dung đánh giá do người có hợp tác thương mại viết; cơ chế báo cáo đánh giá vi phạm; và minh bạch cách tính điểm tổng hợp.
Điểm thứ tư là hành vi cần loại bỏ dứt khoát: nhận tiền để gỡ đánh giá xấu là bán đứng chính người dùng mà nền tảng phục vụ.
Điểm thứ bảy đang ngày càng quan trọng: nội dung đánh giá được viết bởi người nhận sản phẩm miễn phí hoặc nhận thù lao cần được ghi rõ, vì nó ảnh hưởng tới tính khách quan.
Dữ liệu người dùng
Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.
Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.
Tám nguyên tắc: không bắt buộc tài khoản để xem so sánh; không thu thập quá mức; không lập hồ sơ chi tiết về nhu cầu mua sắm để bán; kiểm soát công cụ theo dõi của bên thứ ba nhúng trong trang; không bán dữ liệu tìm kiếm; tách bạch đồng ý nhận quảng cáo; không định giá khác nhau dựa trên hồ sơ người dùng; và cho phép xóa dữ liệu.
Điểm thứ ba đáng lưu ý: dữ liệu về việc một người đang tìm mua gì là tín hiệu thương mại rất giá trị, và nhiều nền tảng so sánh kiếm tiền chính từ việc bán tín hiệu này.
Điểm thứ bảy là vấn đề ngày càng đáng chú ý: hiển thị mức giá hoặc lựa chọn khác nhau cho từng người dựa trên suy đoán về khả năng chi trả.
Sản phẩm tài chính và bảo hiểm
Với so sánh sản phẩm tài chính, yêu cầu cao hơn vì hậu quả lớn hơn. Bảy nguyên tắc: hiển thị lãi suất theo năm, tổng chi phí; nêu rõ mọi khoản phí; không quảng cáo con số hấp dẫn có điều kiện khắt khe mà không nói rõ; cảnh báo về rủi ro; không tư vấn vượt quá thẩm quyền; kiểm tra bên cung cấp có giấy phép; và không giới thiệu sản phẩm từ đơn vị không được cấp phép.
Điểm thứ bảy là trách nhiệm quan trọng: giới thiệu một dịch vụ cho vay không phép cho người dùng đang cần tiền gấp là đưa họ vào rủi ro nghiêm trọng.
Trách nhiệm khi giới thiệu sai
Sáu nguyên tắc: lưu bản ghi thông tin đã hiển thị tại thời điểm người dùng xem; kênh tiếp nhận khiếu nại; xử lý nghiêm túc; không đẩy toàn bộ trách nhiệm sang bên bán; gỡ đối tác vi phạm nhiều lần; và cảnh báo người dùng về các bên có nhiều khiếu nại.
Điểm thứ nhất là biện pháp bảo vệ cả hai phía: khi có tranh chấp về việc nền tảng đã hiển thị thông tin gì, bản ghi là căn cứ khách quan.
An ninh hệ thống
Điều 26 Luật 116/2025/QH15 quy định các nội dung bảo đảm an ninh dữ liệu. Năm biện pháp: bảo vệ tài khoản người dùng; không lưu thông tin thẻ; kiểm soát ứng dụng bên thứ ba; kiểm thử bảo mật định kỳ; và quy trình thông báo sự cố.
Danh sách kiểm tra
- Có công bố rõ việc nhận hoa hồng ở nơi dễ thấy không?
- Có nói rõ kết quả chỉ gồm các đối tác hay toàn thị trường?
- Thứ tự hiển thị có phụ thuộc mức hoa hồng không? Có nói rõ không?
- Có nhận tiền để gỡ đánh giá xấu không?
- Giá hiển thị có cập nhật, ghi rõ thời điểm không?
- Có bán dữ liệu tìm kiếm của người dùng không?
- Có kiểm tra giấy phép của bên cung cấp sản phẩm tài chính không?
Đọc thêm cùng chủ đề
- Cơ sở hỗ trợ người khuyết tật số hoá dịch vụ cần lưu ý những gì?
- Nhà máy xi măng số hoá vận hành và quan trắc cần lưu ý gì?
- Đơn vị cung cấp dịch vụ trông trẻ tại nhà cần tuân thủ những gì?
Căn cứ pháp lý
- Luật 148/2025/QH15 Điều 41
- Luật 148/2025/QH15 Điều 27
- Luật 148/2025/QH15 Điều 5
- Luật 116/2025/QH15 Điều 26
Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.
Bình luận (0)
Chưa có bình luận nào. Hãy là người đầu tiên chia sẻ ý kiến.