Theo Luật Chuyển đổi số 2025, nền tảng bán hàng xuyên biên giới cần tuân thủ những gì?

Nền tảng xuyên biên giới đặt ra bài toán chuyển dữ liệu và trách nhiệm với người bán ở nước ngoài. Bài viết chỉ ra các nghĩa vụ then chốt.

Nền tảng thương mại điện tử có yếu tố xuyên biên giới — người bán ở nước ngoài bán cho người mua Việt Nam, hoặc ngược lại — đối mặt với ba nhóm vấn đề mà nền tảng nội địa không có: chuyển dữ liệu qua biên giới; trách nhiệm với người bán ngoài lãnh thổ; và bảo vệ người tiêu dùng khi bên bán ở xa.

Lưu ý trước: hoạt động thương mại điện tử chịu điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về thương mại điện tử, hải quan, thuế. Bài viết bàn về khía cạnh dữ liệu và nền tảng số.

Chuyển dữ liệu ra nước ngoài

Đây là nhóm quy định cần tra kỹ và cập nhật thường xuyên, vì nó thay đổi và có tác động lớn tới mô hình vận hành.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Tám nguyên tắc:

• Rà soát đầy đủ các quy định về chuyển dữ liệu ra nước ngoài trước khi triển khai;
• Biết chính xác dữ liệu nào đang rời khỏi lãnh thổ, đi đâu, ai xử lý;
• Chỉ chuyển dữ liệu cần thiết cho việc thực hiện giao dịch;
• Thông báo minh bạch cho người dùng về việc này;
• Thỏa thuận bảo mật với bên nhận ở nước ngoài;
• Ràng buộc bên nhận về mục đích sử dụng và việc xóa;
• Ghi nhận mọi luồng chuyển dữ liệu;
• Rà soát định kỳ khi thay đổi nhà cung cấp hạ tầng, công cụ.

Điểm thứ hai là việc nhiều doanh nghiệp chưa làm được: các công cụ phân tích, quảng cáo, hỗ trợ khách hàng nhúng trong nền tảng đang gửi dữ liệu ra ngoài mà chính đội kỹ thuật cũng không nắm hết.

Trách nhiệm với người bán ở nước ngoài

Khi người mua Việt Nam gặp vấn đề với người bán ở nước ngoài, họ gần như không có cách nào tự giải quyết. Nền tảng là bên duy nhất có khả năng can thiệp.

Khoản 5 Điều 41 Luật 148/2025/QH15 quy định người dùng không bị áp đặt điều kiện bất hợp lý hoặc bị phân biệt đối xử khi sử dụng sản phẩm, dịch vụ số.

Mười nghĩa vụ:

• Xác minh danh tính người bán trước khi cho hoạt động;
• Hiển thị rõ người bán ở nước nào, hàng gửi từ đâu;
• Nói rõ thời gian giao thực tế, không che giấu việc hàng đi từ nước ngoài;
• Hiển thị đầy đủ thuế, phí nhập khẩu người mua phải trả;
• Không để người mua bất ngờ về khoản phải nộp khi nhận hàng;
• Cơ chế giữ tiền tới khi giao hàng thành công;
• Quy trình giải quyết tranh chấp hoạt động thật, có người xử lý;
• Hoàn tiền khi người bán không thực hiện;
• Chế tài với người bán vi phạm, gồm cả loại khỏi nền tảng;
• Không đẩy toàn bộ trách nhiệm sang người bán khi nền tảng là bên tổ chức giao dịch.

Điểm thứ tư và thứ năm là nguồn khiếu nại lớn nhất: người mua thấy giá rẻ, đặt hàng, rồi phải nộp thêm một khoản đáng kể khi nhận — đôi khi khiến tổng chi phí cao hơn mua trong nước.

Điểm thứ mười là vấn đề cốt lõi về trách nhiệm: nền tảng thu phí, quyết định thứ tự hiển thị, xử lý thanh toán thì không thể coi mình chỉ là nơi đăng tin.

Hàng giả, hàng vi phạm

Chín biện pháp:

• Kiểm tra danh mục hàng cấm, hàng có điều kiện;
• Chặn đăng bán hàng thuộc diện cấm;
• Cơ chế tiếp nhận báo cáo vi phạm sở hữu trí tuệ;
• Xử lý nhanh, có thời hạn cam kết;
• Gỡ sản phẩm vi phạm, không chỉ ẩn khỏi tìm kiếm;
• Chế tài lũy tiến với người bán tái phạm;
• Không cho đăng ký lại bằng danh tính khác;
• Cảnh báo người mua về rủi ro hàng không rõ nguồn gốc;
• Phối hợp với cơ quan chức năng.

Điểm thứ bảy là thách thức thực tế: người bán bị khóa lập tài khoản mới, và nền tảng cần cơ chế nhận diện dựa trên nhiều dấu hiệu chứ không chỉ tên đăng ký.

Điểm thứ tám đặc biệt quan trọng với hàng ảnh hưởng sức khỏe: mỹ phẩm, thực phẩm chức năng, thiết bị y tế không rõ nguồn gốc bán qua nền tảng gây hậu quả thật.

Dữ liệu người mua

Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.

Chín nguyên tắc:

• Chỉ chuyển cho người bán thông tin cần để giao hàng;
• Ràng buộc người bán không dùng thông tin cho mục đích khác;
• Chế tài khi người bán tiếp thị ngoài nền tảng;
• Không bán dữ liệu mua sắm;
• Tách bạch sự đồng ý nhận quảng cáo;
• Không lưu thông tin thẻ;
• Cho phép xóa tài khoản và dữ liệu;
• Bảo vệ tài khoản bằng xác thực nhiều lớp;
• Thông báo sự cố lộ dữ liệu cho người dùng bị ảnh hưởng.

Điểm thứ hai và thứ ba là vấn đề thực tế: người mua để lại số điện thoại một lần rồi bị người bán nhắn tin tiếp thị nhiều tháng, và nền tảng là bên đã cung cấp thông tin đó.

Minh bạch xếp hạng và đánh giá

Bảy nguyên tắc: ghi rõ sản phẩm nào là quảng cáo trả phí; công bố tiêu chí xếp hạng ở mức người dùng hiểu; không tạo khan hiếm giả; chỉ cho đánh giá khi đã mua thật; xử lý đánh giá giả; không cho người bán xóa đánh giá xấu trung thực; và không định giá khác nhau theo lịch sử tìm kiếm mà không thông báo.

Điểm thứ năm là thách thức lớn với nền tảng xuyên biên giới, nơi đánh giá giả được sản xuất công nghiệp và ảnh hưởng trực tiếp tới quyết định mua.

Người bán Việt Nam bán ra nước ngoài

Chiều ngược lại cũng cần được hỗ trợ. Sáu nội dung nền tảng nên cung cấp: hướng dẫn về quy định của thị trường đích; cảnh báo về sản phẩm không được phép nhập vào nước đó; hỗ trợ thủ tục hải quan, thuế; minh bạch phí và tỷ giá; thanh toán đúng hạn; và quy trình khiếu nại khi bị giữ tiền, khóa tài khoản.

Điểm cuối quan trọng với người bán nhỏ: bị khóa tài khoản và giữ tiền hàng trên một nền tảng nước ngoài là tình huống họ gần như không có cách nào giải quyết.

An ninh hệ thống

Điều 26 Luật 116/2025/QH15 quy định các nội dung bảo đảm an ninh dữ liệu. Sáu biện pháp: mã hóa dữ liệu; kiểm soát chức năng xuất dữ liệu; giám sát truy cập bất thường; chống chiếm quyền tài khoản người bán; cảnh báo cho người dùng khi có đăng nhập lạ; và kiểm thử bảo mật định kỳ.

Điểm thứ tư đáng lưu ý: tài khoản người bán uy tín bị chiếm quyền và dùng để lừa đảo là hình thức gây thiệt hại cho cả người mua lẫn người bán thật.

Danh sách kiểm tra

• Có biết chính xác dữ liệu nào rời khỏi lãnh thổ không?
• Có hiển thị rõ hàng gửi từ nước nào không?
• Thuế, phí nhập khẩu có hiển thị trước khi đặt không?
• Có cơ chế giữ tiền tới khi giao hàng thành công không?
• Có chế tài khi người bán tiếp thị ngoài nền tảng không?
• Người bán bị khóa có đăng ký lại được bằng danh tính khác không?
• Người bán Việt Nam có quy trình khiếu nại khi bị giữ tiền không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Doanh nghiệp công nghệ số Việt Nam ra nước ngoài được hỗ trợ gì?
• Ai phải nộp hồ sơ đánh giá tác động xuyên biên giới?
• Hồ sơ đánh giá tác động xuyên biên giới gồm những gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 148/2025/QH15 Điều 41
• Luật 148/2025/QH15 Điều 5
• Luật 116/2025/QH15 Điều 26

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.