Trí tuệ nhân tạo

Theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, dùng AI sàng lọc hồ sơ ứng viên phải tuân thủ những gì?

01/08/2026
2 lượt xem
0 bình luận

Trước hết phải phân loại rủi ro theo Điều 9 — hệ thống tác động tới cơ hội việc làm của con người rất dễ rơi vào nhóm rủi ro cao, kéo theo bộ nghĩa vụ tại Điều 14.

Sàng lọc hồ sơ ứng viên bằng công cụ tự động là một trong những ứng dụng trí tuệ nhân tạo phổ biến nhất trong doanh nghiệp. Đây cũng là ứng dụng chịu nhiều ràng buộc nhất theo Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15.

Bước một — xác định vai trò của doanh nghiệp

Theo khoản 5 Điều 3 Luật 134/2025/QH15, bên triển khai là tổ chức, cá nhân sử dụng hệ thống trí tuệ nhân tạo thuộc phạm vi kiểm soát của mình trong hoạt động nghề nghiệp, thương mại hoặc cung cấp dịch vụ.

Doanh nghiệp dùng công cụ sàng lọc hồ sơ — dù mua từ nhà cung cấp bên ngoài — là bên triển khai.

Nếu doanh nghiệp tinh chỉnh mô hình trên dữ liệu tuyển dụng của mình, theo khoản 3 Điều 3 doanh nghiệp còn là nhà phát triển đối với phần tinh chỉnh đó — vì khoản 3 nêu rõ hành vi tinh chỉnh toàn bộ hoặc một phần mô hình kèm quyền kiểm soát dữ liệu huấn luyện.

Bước hai — xác định ai là người bị ảnh hưởng

Đây là điểm quan trọng và thường bị bỏ qua. Khoản 6 Điều 3 định nghĩa người sử dụng là tổ chức, cá nhân trực tiếp tương tác với hệ thống hoặc sử dụng kết quả đầu ra.

Khoản 7 Điều 3 định nghĩa người bị ảnh hưởng là tổ chức, cá nhân bị tác động trực tiếp hoặc gián tiếp đến quyền, lợi ích hợp pháp, tính mạng, sức khỏe, tài sản, uy tín hoặc cơ hội tiếp cận dịch vụ do việc triển khai hoặc do kết quả đầu ra của hệ thống.

Trong tình huống tuyển dụng:

Người sử dụng — nhân viên bộ phận nhân sự thao tác với công cụ;
Người bị ảnh hưởng — ứng viên, đặc biệt là ứng viên bị loại.

Ứng viên không tương tác với hệ thống, thậm chí không biết hệ thống tồn tại, nhưng cơ hội việc làm của họ bị tác động trực tiếp. Đây chính là nhóm mà Luật đặt ra các bảo đảm.

Bước ba — phân loại rủi ro theo Điều 9

Điểm a khoản 1 Điều 9 định nghĩa hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao là hệ thống có thể gây thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, lợi ích quốc gia, lợi ích công cộng, an ninh quốc gia.

Khoản 2 Điều 9 nêu bốn tiêu chí xác định: mức độ tác động đến quyền con người, an toàn, an ninh; lĩnh vực sử dụng của hệ thống, đặc biệt là lĩnh vực thiết yếu hoặc liên quan trực tiếp đến lợi ích công cộng; phạm vi người sử dụng; quy mô ảnh hưởng của hệ thống.

Đối chiếu với ứng dụng tuyển dụng:

Tác động đến quyền con người — quyền làm việc, quyền không bị phân biệt đối xử;
Quy mô ảnh hưởng — phụ thuộc số lượng hồ sơ được xử lý.

Một công cụ chỉ hỗ trợ sắp xếp hồ sơ theo tiêu chí rõ ràng do người đặt ra, và người vẫn xem toàn bộ hồ sơ, có mức tác động khác với hệ thống tự động loại bỏ ứng viên mà không ai xem lại.

Việc phân loại cuối cùng phụ thuộc tiêu chí chi tiết do Chính phủ quy định theo khoản 3 Điều 9, và có thể tra cứu Danh mục hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao do Thủ tướng Chính phủ ban hành theo khoản 4 Điều 13.

Khi chưa rõ, khoản 4 Điều 10 cho phép đề nghị Bộ Khoa học và Công nghệ hướng dẫn về phân loại trên cơ sở hồ sơ kỹ thuật.

Nếu thuộc nhóm rủi ro cao — nghĩa vụ của bên triển khai

Khoản 2 Điều 14 Luật 134/2025/QH15 quy định trách nhiệm của bên triển khai hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao:

Điểm a — vận hành và giám sát hệ thống đúng mục đích, phạm vi và mức độ rủi ro đã được phân loại, không làm phát sinh rủi ro mới hoặc rủi ro cao hơn;
Điểm b — bảo đảm an toàn, bảo mật dữ liệu và khả năng can thiệp của con người trong quá trình sử dụng;
Điểm c — duy trì việc tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật trong quá trình vận hành;
Điểm d — thực hiện nghĩa vụ minh bạch và xử lý sự cố theo Điều 11 và Điều 12;
Điểm đ — thực hiện trách nhiệm giải trình với cơ quan nhà nước về việc vận hành, biện pháp kiểm soát rủi ro, xử lý sự cố; cung cấp cho người sử dụng và người bị ảnh hưởng các thông tin công khai ở mức mô tả chức năng, cách thức vận hành và cảnh báo rủi ro;
Điểm e — phối hợp với nhà cung cấp và cơ quan nhà nước trong kiểm tra, đánh giá, khắc phục sự cố.

Điểm đ đáng chú ý riêng: nghĩa vụ cung cấp thông tin cho cả người bị ảnh hưởng — tức cho ứng viên, không chỉ cho bộ phận nhân sự.

Yêu cầu về giám sát và can thiệp của con người

Điểm b khoản 2 Điều 14 yêu cầu bảo đảm khả năng can thiệp của con người. Khoản 2 Điều 4 nêu nguyên tắc cơ bản: trí tuệ nhân tạo phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người; bảo đảm duy trì sự kiểm soát và khả năng can thiệp của con người đối với mọi quyết định và hành vi của hệ thống trí tuệ nhân tạo.

Trong thực tế tuyển dụng, điều này dịch ra thành các yêu cầu cụ thể:

Không để hệ thống tự động loại ứng viên mà không có người xem lại — ít nhất với các trường hợp ở ngưỡng;
Người quyết định phải xem được lý do hệ thống đưa ra kết quả đó;
Có cơ chế để người quyết định bác bỏ kết quả của hệ thống;
Ghi nhận lại các trường hợp bác bỏ — đây là dữ liệu để phát hiện hệ thống có sai lệch hệ thống hay không.

Vấn đề phân biệt đối xử

Khoản 3 Điều 4 Luật 134/2025/QH15 nêu nguyên tắc: bảo đảm công bằng, minh bạch, không thiên lệch, không phân biệt đối xử và không gây hại cho con người hoặc xã hội.

Điểm b khoản 1 Điều 26 về Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia cũng nêu nguyên tắc tôn trọng quyền con người, quyền công dân, bảo đảm công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử trong phát triển và sử dụng trí tuệ nhân tạo.

Đây là rủi ro thực tế nhất với ứng dụng tuyển dụng. Hệ thống học từ dữ liệu tuyển dụng quá khứ sẽ tái tạo các mẫu hình có sẵn trong dữ liệu đó — nếu quá khứ có thiên lệch, hệ thống sẽ tiếp tục thiên lệch, và làm việc đó ở quy mô lớn hơn với vẻ ngoài khách quan.

Biện pháp kiểm soát thực tế:

Loại bỏ các trường dữ liệu không liên quan tới năng lực khỏi đầu vào — giới tính, tuổi, quê quán, ảnh chân dung, tình trạng hôn nhân;
Lưu ý các trường thay thế — một số thông tin tưởng trung tính nhưng gián tiếp phản ánh đặc điểm cá nhân, chẳng hạn địa chỉ hoặc khoảng trống trong quá trình làm việc;
Kiểm tra định kỳ tỷ lệ chọn theo nhóm để phát hiện sai lệch hệ thống;
So sánh kết quả của hệ thống với quyết định của con người trên cùng tập hồ sơ, ít nhất trong giai đoạn đầu.

Dữ liệu cá nhân của ứng viên

Khoản 3 Điều 7 Luật 134/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, xử lý hoặc sử dụng dữ liệu để phát triển, huấn luyện, kiểm thử hoặc vận hành hệ thống trí tuệ nhân tạo trái với quy định của pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và an ninh mạng.

Hồ sơ ứng viên là dữ liệu cá nhân. Việc dùng hồ sơ của ứng viên cũ để huấn luyện mô hình cần có căn cứ hợp pháp riêng — đây là điểm nhiều doanh nghiệp bỏ qua khi xây dựng hệ thống nội bộ.

Trách nhiệm khi có thiệt hại

Khoản 2 Điều 29 quy định: trường hợp hệ thống trí tuệ nhân tạo có rủi ro cao được quản lý, vận hành và sử dụng đúng quy định nhưng vẫn phát sinh thiệt hại thì bên triển khai phải chịu trách nhiệm bồi thường cho người bị thiệt hại; sau khi bồi thường, bên triển khai yêu cầu nhà cung cấp, nhà phát triển hoàn trả nếu có thỏa thuận giữa các bên.

Đây là lý do quan trọng nhất để doanh nghiệp đưa điều khoản phân chia trách nhiệm vào hợp đồng với nhà cung cấp công cụ tuyển dụng.

Danh mục việc cần làm

Xác định vai trò và phân loại rủi ro của hệ thống;
Lập hồ sơ phân loại nếu thuộc nhóm rủi ro trung bình hoặc cao;
Bảo đảm luôn có người ra quyết định cuối cùng và có khả năng bác bỏ kết quả;
Rà soát trường dữ liệu đầu vào để loại bỏ yếu tố dễ dẫn tới phân biệt đối xử;
Kiểm tra định kỳ kết quả để phát hiện sai lệch;
Thông báo cho ứng viên về việc sử dụng công cụ tự động, ở mức mô tả chức năng theo điểm đ khoản 2 Điều 14;
Rà soát căn cứ pháp lý của dữ liệu dùng để huấn luyện;
Đàm phán điều khoản trách nhiệm với nhà cung cấp;
Ghi nhật ký hoạt động để phục vụ giải trình và xác định nguyên nhân khi có khiếu nại.