Theo Luật An ninh mạng 2025, đơn vị quản lý và trồng rừng số hoá cần tuân thủ những gì?

Dữ liệu vị trí rừng vừa phục vụ quản lý vừa có thể bị lợi dụng. Bài viết bàn về truy xuất gỗ và bảo mật thông tin nhạy cảm.

Đơn vị quản lý rừng, công ty lâm nghiệp và chủ rừng đang số hoá mạnh: ảnh vệ tinh giám sát biến động, thiết bị định vị đánh dấu ranh giới, hồ sơ điện tử truy xuất nguồn gốc gỗ. Công nghệ mang lại năng lực giám sát chưa từng có, nhưng cũng tạo ra dữ liệu cần được bảo vệ.

Lưu ý trước: hoạt động lâm nghiệp chịu điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về lâm nghiệp, với quy định về quản lý, bảo vệ rừng và nguồn gốc lâm sản. Bài viết bàn về khía cạnh dữ liệu.

Dữ liệu nhạy cảm cần bảo vệ

Đây là điểm ít được nghĩ tới: một số dữ liệu lâm nghiệp có thể bị lợi dụng cho chính hành vi mà nó nhằm ngăn chặn.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Sáu nhóm cần thận trọng:

• Vị trí chính xác của cây gỗ quý, cây cổ thụ — thông tin này bị săn tìm;
• Vị trí loài động vật quý hiếm, tổ, hang;
• Lịch tuần tra của lực lượng bảo vệ rừng;
• Khu vực chưa có người tuần tra hoặc khó tiếp cận;
• Vị trí camera bẫy ảnh;
• Thông tin cá nhân của người báo tin về vi phạm.

Điểm thứ nhất và thứ hai là rủi ro cụ thể: dữ liệu nghiên cứu về vị trí cá thể quý hiếm, nếu công bố hoặc rò rỉ, trở thành bản đồ chỉ đường cho người săn trộm. Đây là bài học đã được ghi nhận trong công tác bảo tồn ở nhiều nơi.

Điểm thứ sáu có ý nghĩa an toàn tính mạng: người dân báo tin về khai thác trái phép có thể bị trả thù, và danh tính của họ phải được bảo mật tuyệt đối.

Điểm thứ ba đáng lưu ý: rò rỉ lịch tuần tra khiến việc khai thác trái phép diễn ra đúng lúc không có ai.

Truy xuất nguồn gốc gỗ

Khoản 1 Điều 19 Luật 20/2023/QH15 quy định:

Nội dung của thông điệp dữ liệu được bảo đảm toàn vẹn khi nội dung đó chưa bị thay đổi, trừ những thay đổi về hình thức phát sinh trong quá trình gửi, lưu trữ hoặc hiển thị thông điệp dữ liệu.

Mười yêu cầu:

• Ghi nhận từ gốc — vị trí khai thác, thời điểm, người thực hiện;
• Đánh dấu từng cây, từng lóng gỗ có mã;
• Ảnh có dấu thời gian và tọa độ;
• Khối lượng đo tại chỗ, ghi nhận tự động khi có thể;
• Không sửa được dữ liệu đã ghi;
• Cân đối khối lượng qua từng khâu — khai thác, vận chuyển, chế biến;
• Cảnh báo bất thường — khối lượng tăng giữa các khâu là dấu hiệu trộn gỗ không rõ nguồn gốc;
• Liên kết tới hồ sơ khai thác được phê duyệt;
• Chặn xuất khi vượt hạn mức được phép;
• Lưu trữ theo thời hạn quy định.

Điểm thứ sáu và thứ bảy là cơ chế kiểm soát cốt lõi của cả hệ thống: gỗ khai thác trái phép được hợp thức hóa bằng cách trộn vào lô gỗ hợp pháp, và chênh lệch khối lượng là dấu hiệu duy nhất phát hiện được.

Điểm thứ ba đáng lưu ý về mặt kỹ thuật: ảnh có tọa độ chứng minh cây được chặt ở đúng khu vực được phép, chứ không phải từ rừng cấm.

Giám sát bằng ảnh vệ tinh và thiết bị bay

Bảy nguyên tắc: sử dụng ảnh vệ tinh phát hiện biến động rừng theo chu kỳ; cảnh báo tự động khi phát hiện mất rừng; kiểm chứng thực địa trước khi kết luận; tuân thủ pháp luật về tàu bay không người lái khi bay khảo sát; xử lý ảnh chụp có nhà dân, sinh hoạt của người dân; không công bố ảnh có thể xác định vị trí tài nguyên nhạy cảm; và lưu trữ dữ liệu làm căn cứ đối chiếu dài hạn.

Điểm thứ ba quan trọng về công bằng: cảnh báo từ ảnh vệ tinh có thể do mây, do khai thác hợp pháp, hoặc do thay đổi tự nhiên — kết luận vi phạm cần kiểm chứng thực địa.

Điểm thứ bảy là giá trị lớn nhất của việc số hoá: chuỗi ảnh nhiều năm cho phép chứng minh biến động rừng một cách khách quan, điều mà trước đây rất khó.

Quan hệ với cộng đồng địa phương

Nhiều diện tích rừng gắn với đời sống của cộng đồng dân cư. Bảy nguyên tắc: minh bạch ranh giới, công khai bản đồ giao khoán; ghi nhận rõ quyền và nghĩa vụ của hộ nhận khoán; thanh toán tiền dịch vụ môi trường rừng minh bạch, có đối chiếu; hộ dân tra cứu được dữ liệu của mình; ghi nhận đầy đủ ý kiến khi có tranh chấp ranh giới; hỗ trợ người không quen công nghệ; và bảo mật thông tin cá nhân của hộ dân.

Điểm thứ nhất và thứ ba là điều giảm được phần lớn tranh chấp: khi ranh giới rõ ràng trên bản đồ số và tiền chi trả minh bạch tới từng hộ, các khiếu nại kéo dài giảm hẳn.

Điểm thứ sáu quan trọng vì đối tượng: nhiều hộ nhận khoán ở vùng sâu, người lớn tuổi, không dùng điện thoại thông minh — và hệ thống bắt buộc trực tuyến sẽ loại họ ra.

An ninh hệ thống và thiết bị hiện trường

Điều 26 Luật 116/2025/QH15 quy định các nội dung bảo đảm an ninh dữ liệu. Bảy biện pháp:

• Thiết bị hiện trường hoạt động ngoại tuyến, đồng bộ khi có sóng;
• Mã hóa dữ liệu trên thiết bị — thiết bị dễ mất, dễ bị thu giữ;
• Không lưu dữ liệu nhạy cảm trên thiết bị mang theo;
• Phân quyền chặt, đặc biệt với dữ liệu vị trí tài nguyên quý;
• Ghi nhật ký truy cập;
• Sao lưu dữ liệu bản đồ, hồ sơ;
• Kênh liên lạc khẩn cấp cho lực lượng tuần tra.

Điểm thứ hai và thứ ba là biện pháp bảo vệ cả dữ liệu lẫn con người: cán bộ tuần tra bị chặn, thiết bị bị lấy mất là tình huống có thật, và nếu thiết bị chứa bản đồ vị trí cây quý thì hậu quả lan rộng.

Điểm thứ bảy có ý nghĩa an toàn: lực lượng tuần tra làm việc ở nơi không có sóng, đối mặt với người vi phạm, và cần phương tiện liên lạc hoạt động được.

Không mua bán dữ liệu

Khoản 3 Điều 5 Luật 148/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, sử dụng, chia sẻ, mua, bán, khai thác dữ liệu số trái quy định của pháp luật.

Bốn tình huống: bán dữ liệu về trữ lượng, vị trí gỗ quý; chia sẻ lịch tuần tra; cung cấp thông tin về khu vực chuẩn bị chuyển đổi mục đích cho người đầu cơ đất; và tiết lộ danh tính người báo tin.

Tình huống thứ ba đáng lưu ý: thông tin về quy hoạch chuyển đổi rừng có giá trị đầu cơ lớn và việc rò rỉ gây bất công cho người dân địa phương.

Ưu đãi cho ứng dụng công nghệ

Điều 16 Luật 71/2025/QH15 quy định về thúc đẩy nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số.

Khoản 4 quy định các khoản chi của doanh nghiệp cho nghiên cứu và phát triển công nghệ số được tăng mức chi bổ sung khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Nếu doanh nghiệp phát triển hệ thống giám sát biến động rừng, giải pháp truy xuất gỗ, hoặc công cụ đo đạc số, các khoản chi có thể thuộc phạm vi ưu đãi. Ba việc: tách bạch chi phí; lưu hồ sơ đề tài; và tra pháp luật thuế để biết mức cụ thể.

Danh sách kiểm tra

• Vị trí cây quý, loài quý hiếm được bảo vệ ở mức nào?
• Lịch tuần tra có bị rò rỉ không?
• Danh tính người báo tin có được bảo mật tuyệt đối không?
• Có cân đối khối lượng gỗ qua từng khâu không?
• Có kiểm chứng thực địa trước khi kết luận từ ảnh vệ tinh không?
• Thiết bị hiện trường có mã hóa dữ liệu không?
• Hộ nhận khoán có tra cứu được dữ liệu của mình không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Đơn vị vận hành trạm sạc xe điện quản lý dữ liệu thế nào?
• Công ty quản lý quỹ bảo vệ dữ liệu nhà đầu tư thế nào?
• Trung tâm thể thao cộng đồng số hóa quản lý cần lưu ý gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 116/2025/QH15 Điều 26
• Luật 20/2023/QH15 Điều 19
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 71/2025/QH15 Điều 16

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.