Theo Luật An ninh mạng 2025, đơn vị quản lý cảng cá số hoá giám sát tàu cần lưu ý những gì?

Dữ liệu hành trình tàu và nhật ký khai thác quyết định khả năng xuất khẩu thủy sản. Bài viết bàn về tính toàn vẹn và bảo mật ngư trường.

Đơn vị quản lý cảng cá đứng ở nút thắt của chuỗi giá trị thủy sản: dữ liệu hành trình tàu, nhật ký khai thác, và hồ sơ truy xuất tại đây quyết định lô hàng có xuất khẩu được hay không. Sai lệch trong dữ liệu này ảnh hưởng tới sinh kế của cả ngành.

Lưu ý trước: hoạt động khai thác thủy sản và quản lý cảng cá chịu điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về thủy sản, gồm quy định về giám sát hành trình và chống khai thác bất hợp pháp. Bài viết bàn về khía cạnh dữ liệu.

Tính toàn vẹn của dữ liệu khai thác

Khoản 1 Điều 19 Luật 20/2023/QH15 quy định:

Nội dung của thông điệp dữ liệu được bảo đảm toàn vẹn khi nội dung đó chưa bị thay đổi, trừ những thay đổi về hình thức phát sinh trong quá trình gửi, lưu trữ hoặc hiển thị thông điệp dữ liệu.

Mười yêu cầu:

• Dữ liệu hành trình ghi tự động từ thiết bị, không nhập tay;
• Không sửa được dữ liệu đã ghi;
• Nhật ký mọi điều chỉnh, có lý do và phê duyệt;
• Nhật ký không sửa được, kể cả bởi quản trị viên;
• Sản lượng cân tại cảng lấy trực tiếp từ cân điện tử;
• Đối chiếu sản lượng khai báo với sản lượng cân thực tế;
• Cân đối giữa sản lượng cập cảng và sản lượng xuất đi;
• Cảnh báo bất thường — sản lượng vượt năng lực tàu, thời gian không phù hợp với ngư trường khai báo;
• Ảnh, video có dấu thời gian tại các mốc;
• Lưu trữ theo thời hạn quy định.

Điểm thứ bảy là cơ chế kiểm soát cốt lõi của cả hệ thống truy xuất: nếu lượng thủy sản xuất khẩu từ một cảng lớn hơn tổng lượng cập cảng có hồ sơ, phần chênh lệch đó là nguồn gốc không rõ ràng và đủ để ảnh hưởng tới toàn ngành.

Điểm thứ tám là công cụ mà số hoá mang lại: một tàu nhỏ khai báo sản lượng vượt xa sức chứa là dấu hiệu rõ ràng cần kiểm tra.

Thiết bị giám sát hành trình

Điều 16 Luật 116/2025/QH15 quy định về các hoạt động bảo vệ an ninh mạng. Bảy yêu cầu:

• Chống can thiệp vật lý, có niêm phong;
• Cảnh báo khi thiết bị mất tín hiệu, ghi nhận thời điểm và vị trí cuối;
• Không có chức năng tắt mà không để lại dấu vết;
• Mã hóa kênh truyền;
• Xác thực thiết bị, chống giả mạo tín hiệu;
• Ghi nhận đầy đủ các lần mất kết nối, phân biệt do vùng phủ sóng hay do can thiệp;
• Lưu dữ liệu tại thiết bị khi mất kết nối, gửi bù khi có sóng.

Điểm thứ ba và thứ sáu là trọng tâm chống khai thác bất hợp pháp: tắt thiết bị khi vào vùng cấm là hành vi phổ biến, và việc ghi nhận đầy đủ các khoảng thời gian mất tín hiệu là căn cứ phát hiện.

Điểm thứ bảy quan trọng về công bằng: ngư dân hoạt động ở vùng biển xa thực sự có lúc mất sóng, và hệ thống cần phân biệt được điều đó với hành vi cố ý.

Bảo mật thông tin ngư trường

Đây là khía cạnh ít được nói tới nhưng quan trọng với ngư dân: vị trí ngư trường tốt là kết quả của kinh nghiệm nhiều năm và là tài sản của họ.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Bảy nguyên tắc:

• Dữ liệu hành trình chi tiết chỉ dùng cho mục đích quản lý theo quy định;
• Không tiết lộ vị trí khai thác của tàu này cho tàu khác;
• Không bán dữ liệu ngư trường;
• Phân quyền chặt, ghi nhật ký tra cứu;
• Giám sát tra cứu bất thường — tìm hành trình của một tàu cụ thể nhiều lần;
• Báo cáo công bố ở mức tổng hợp;
• Chủ tàu tra cứu được dữ liệu của tàu mình.

Điểm thứ hai và thứ năm là biện pháp bảo vệ thiết thực: nếu ai cũng biết tàu nào đang đánh bắt ở đâu và trúng lớn, lợi thế từ kinh nghiệm của ngư dân mất đi ngay.

Dữ liệu thuyền viên

Sáu nguyên tắc: chỉ thu thập thông tin theo quy định về đăng ký thuyền viên; bảo mật giấy tờ; không chia sẻ cho bên thứ ba; bảo mật thông tin về sức khỏe; ghi nhận đầy đủ danh sách thuyền viên phục vụ cứu nạn; và cập nhật kịp thời khi có thay đổi.

Điểm thứ năm có ý nghĩa sinh mạng: khi có tai nạn trên biển, danh sách thuyền viên chính xác quyết định việc tìm kiếm cứu nạn có đầy đủ hay không.

Hỗ trợ ngư dân trong chuyển đổi số

Đây là nhóm người dùng đặc thù: nhiều người lớn tuổi, ít quen thiết bị, làm việc trong điều kiện khắc nghiệt.

Bảy biện pháp: giao diện đơn giản, chữ to; hướng dẫn trực tiếp tại cảng; không phạt trong giai đoạn chuyển đổi khi lỗi do chưa quen; hỗ trợ khai báo cho người không tự làm được; đường dây hỗ trợ điện thoại; giữ mẫu giấy song song trong giai đoạn đầu; và ghi nhận vướng mắc để cải tiến hệ thống.

Điểm thứ ba và thứ tư quan trọng về công bằng: nghĩa vụ khai báo là bắt buộc, nhưng việc một ngư dân không thao tác được trên phần mềm không nên biến thành lý do khiến cả chuyến biển của họ mất giá trị.

Phối hợp và chia sẻ dữ liệu

Sáu nguyên tắc: chia sẻ với cơ quan quản lý theo đúng quy định; định dạng dữ liệu thống nhất để đối chiếu được; kênh truyền có mã hóa; ghi nhật ký mọi lần trao đổi; không chia sẻ vượt phạm vi cho doanh nghiệp; và bảo đảm dữ liệu cung cấp cho đối tác nhập khẩu chỉ ở mức cần cho việc chứng minh nguồn gốc.

Ứng phó sự cố và cứu nạn

Điều 26 Luật 116/2025/QH15 quy định các nội dung bảo đảm an ninh dữ liệu, gồm bảo đảm tính sẵn sàng. Sáu nội dung: hệ thống liên lạc khẩn cấp có dự phòng; danh sách tàu đang hoạt động luôn cập nhật; phương án khi hệ thống giám sát sự cố; kênh cảnh báo thời tiết tới được tàu trên biển; diễn tập; và sao lưu dữ liệu.

Điểm thứ tư là chức năng cứu người quan trọng nhất của cả hệ thống: cảnh báo bão tới được tàu ngoài khơi kịp thời.

Danh sách kiểm tra

• Sản lượng có lấy trực tiếp từ cân không?
• Có cân đối sản lượng cập cảng và xuất đi không?
• Thiết bị giám sát có chức năng tắt không để lại dấu vết không?
• Có phân biệt mất sóng tự nhiên với cố ý tắt không?
• Có giám sát tra cứu bất thường hành trình tàu không?
• Có hỗ trợ ngư dân chưa quen thao tác không?
• Cảnh báo thời tiết có tới được tàu ngoài khơi không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Doanh nghiệp ngành năng lượng và cấp nước cần lưu ý gì về an ninh mạng?
• Số hóa văn thư lưu trữ trong doanh nghiệp cần làm đúng những gì?
• Doanh nghiệp phát hành ứng dụng di động cần đáp ứng gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 116/2025/QH15 Điều 26
• Luật 20/2023/QH15 Điều 19
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 16

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.