Theo Luật An ninh mạng 2025, công ty bảo trì thang máy kết nối giám sát từ xa cần lưu ý gì?

Thang máy kết nối mạng để giám sát từ xa là thiết bị mà lỗi bảo mật gây hậu quả trực tiếp về an toàn tính mạng. Bài viết chỉ ra nguyên tắc thiết kế.

Thang máy hiện đại kết nối mạng để báo lỗi từ xa, dự báo bảo trì, gọi cứu hộ tự động. Đây là tiến bộ thực sự về an toàn — nhưng cũng biến một thiết bị cơ khí thành thiết bị có thể bị can thiệp từ xa.

Lưu ý trước: thang máy là thiết bị có yêu cầu nghiêm ngặt về an toàn lao động, chịu điều chỉnh của pháp luật chuyên ngành về kiểm định kỹ thuật an toàn. Bài viết bàn về khía cạnh kết nối và dữ liệu.

Nguyên tắc an toàn không phụ thuộc kết nối

Đây là nguyên tắc thiết kế quan trọng nhất và cần được khẳng định trước mọi thứ khác.

Bảy yêu cầu:

• Cơ chế an toàn cơ khí độc lập — phanh, hạn chế tốc độ, cảm biến cửa hoạt động không qua mạng;
• Không điều khiển vận hành từ xa — kết nối chỉ để đọc trạng thái và báo lỗi;
• Nếu có chức năng điều khiển từ xa, giới hạn ở các thao tác không ảnh hưởng an toàn và cần xác thực mạnh;
• Mất kết nối không ảnh hưởng tới vận hành bình thường;
• Nút dừng khẩn, chuông báo hoạt động độc lập;
• Liên lạc khẩn cấp có phương án dự phòng khi mạng chính hỏng;
• Giới hạn cứng ở lớp bộ điều khiển — lệnh vượt ngưỡng an toàn bị chặn dù đến từ đâu.

Điểm thứ hai là ranh giới nên giữ: giám sát từ xa mang lại giá trị lớn; điều khiển từ xa mang lại rủi ro lớn mà giá trị thêm không tương xứng.

Điểm thứ sáu là chi tiết cứu người: khi có sự cố kẹt thang, hệ thống liên lạc khẩn cấp là thứ duy nhất kết nối người bị kẹt với bên ngoài — nó không được phụ thuộc vào cùng một đường mạng có thể đã hỏng.

An ninh hệ thống kết nối

Điều 16 Luật 116/2025/QH15 quy định về các hoạt động bảo vệ an ninh mạng. Điều 26 quy định các nội dung bảo đảm an ninh dữ liệu.

Tám biện pháp:

• Đổi mật khẩu mặc định trên mọi bộ điều khiển và thiết bị kết nối;
• Không dùng mật khẩu chung cho cả dòng sản phẩm;
• Mã hóa kênh truyền về trung tâm giám sát;
• Xác thực hai chiều giữa thiết bị và máy chủ;
• Không mở cổng quản trị ra internet;
• Tách mạng thang máy khỏi mạng chung của tòa nhà và wifi cư dân;
• Cập nhật phần mềm có ký số, thiết bị từ chối bản không hợp lệ;
• Ghi nhật ký mọi truy cập từ xa.

Điểm thứ hai và thứ năm là hai lỗi phổ biến trên thiết bị công nghiệp kết nối: một mật khẩu kỹ thuật chung được ghi trong tài liệu công khai, và giao diện quản trị mở thẳng ra internet để tiện bảo trì.

Điểm thứ sáu quan trọng với tòa nhà chung cư: nếu thang máy dùng chung mạng với wifi cư dân, một máy tính nhiễm mã độc trong căn hộ có thể tiếp cận hệ thống thang.

Dữ liệu thu thập từ thang máy

Hệ thống giám sát ghi nhận nhiều hơn người ta nghĩ: tần suất sử dụng theo giờ, tầng nào được đi tới nhiều, thời điểm hoạt động. Với thang máy có kiểm soát thẻ tầng, dữ liệu còn cho biết ai đi lên tầng nào lúc nào.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Sáu nguyên tắc:

• Xác định rõ ai là chủ quản dữ liệu — ban quản lý tòa nhà hay công ty bảo trì;
• Công ty bảo trì chỉ nhận dữ liệu kỹ thuật phục vụ bảo trì;
• Không thu thập dữ liệu định danh người dùng thang khi không cần;
• Dữ liệu thẻ tầng thuộc về ban quản lý, công ty bảo trì không truy cập;
• Thời hạn lưu hợp lý;
• Không dùng dữ liệu vào mục đích ngoài bảo trì.

Điểm thứ ba và thứ tư là ranh giới cần rõ: dữ liệu về việc một chiếc thang chạy bao nhiêu lượt là dữ liệu kỹ thuật; dữ liệu về việc ông A lên tầng 12 lúc 23 giờ là dữ liệu cá nhân.

Camera trong cabin

Điều 15 Luật 116/2025/QH15 liệt kê các hành vi xâm phạm bí mật cá nhân, bí mật gia đình và đời sống riêng tư trên không gian mạng.

Sáu nguyên tắc:

• Biển báo rõ trong cabin;
• Chủ quản là ban quản lý tòa nhà, không phải công ty bảo trì;
• Công ty bảo trì không xem hình ảnh camera trừ khi được yêu cầu cho mục đích cụ thể;
• Không ghi âm trong cabin nếu không có cơ sở rõ ràng;
• Thời hạn lưu hợp lý, tự động xóa;
• Quy trình trích xuất có phê duyệt và ghi nhận.

Điểm thứ tư đáng lưu ý: nhiều hệ thống camera cabin có chức năng thu âm bật sẵn, và cabin thang máy là nơi người ta trò chuyện riêng tư.

Truy cập từ xa của kỹ thuật viên

Bảy nguyên tắc:

• Tài khoản riêng cho từng kỹ thuật viên, không dùng chung;
• Xác thực nhiều lớp;
• Quyền cấp theo công trình được phân công;
• Ghi nhật ký mọi phiên truy cập;
• Thông báo cho ban quản lý khi có can thiệp từ xa;
• Thu hồi quyền ngay khi nhân sự nghỉ;
• Kết thúc hợp đồng bảo trì thì thu hồi toàn bộ quyền truy cập.

Điểm cuối là vấn đề thực tế nghiêm trọng: khi tòa nhà đổi nhà thầu bảo trì, quyền truy cập từ xa của nhà thầu cũ thường vẫn còn nguyên trong nhiều năm.

Hồ sơ bảo trì và kiểm định

Năm yêu cầu: số hoá hồ sơ bảo trì với nhật ký không sửa được; gắn định danh kỹ thuật viên vào từng lần bảo trì; ảnh hiện trường có dấu thời gian; đối chiếu được giữa lịch bảo trì và thực tế; và lưu trữ theo thời hạn quy định.

Điểm thứ nhất và thứ tư quan trọng khi xảy ra tai nạn: hồ sơ bảo trì là chứng cứ chính, và nếu hồ sơ sửa được thì nó không chứng minh được gì cho bất kỳ bên nào.

Thông báo sự cố và lỗ hổng

Bốn việc: kênh tiếp nhận báo cáo lỗ hổng; cam kết thời hạn xử lý; thông báo cho chủ đầu tư, ban quản lý khi có lỗ hổng ảnh hưởng an toàn; và hướng dẫn biện pháp giảm thiểu trong khi chờ khắc phục.

Danh sách kiểm tra

• Cơ chế an toàn có hoạt động độc lập với mạng không?
• Có chức năng điều khiển vận hành từ xa không? Nếu có, xác thực thế nào?
• Liên lạc khẩn cấp có dự phòng khi mạng hỏng không?
• Mạng thang máy có tách khỏi wifi cư dân không?
• Có mật khẩu chung cho cả dòng thiết bị không?
• Camera cabin có thu âm không?
• Nhà thầu cũ có bị thu hồi quyền truy cập khi đổi hợp đồng không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Trung tâm chăm sóc người cao tuổi số hoá cần tuân thủ những gì?
• Nhà cung cấp giải pháp ký số cho doanh nghiệp cần lưu ý gì?
• Doanh nghiệp sản xuất bao bì thực phẩm cần tuân thủ những gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 116/2025/QH15 Điều 16
• Luật 116/2025/QH15 Điều 26
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 15

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.