Trí tuệ nhân tạo

Theo Luật Trí tuệ nhân tạo 2025, cơ quan báo chí dùng AI sản xuất tin bài phải lưu ý gì?

01/08/2026
2 lượt xem
0 bình luận

Ba lớp nghĩa vụ: gắn nhãn nội dung theo Điều 11 Luật 134/2025, không tạo và phát tán thông tin sai sự thật theo Điều 13 Luật 116/2025, và sàng lọc nội dung trên nền tảng của mình.

Ngành báo chí và truyền thông là nơi công cụ tạo sinh nội dung được ứng dụng sớm và rộng. Đây cũng là lĩnh vực mà việc gắn nhãn và xác thực có ý nghĩa lớn nhất với xã hội.

Nghĩa vụ gắn nhãn nội dung

Khoản 3 Điều 11 Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15 quy định bên triển khai có trách nhiệm thông báo rõ ràng khi cung cấp ra công cộng văn bản, âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo nếu nội dung đó có khả năng gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật.

Với sản phẩm báo chí, điều kiện "gây nhầm lẫn về tính xác thực của sự kiện, nhân vật" rất dễ phát sinh — vì bản chất của báo chí là đưa tin về sự kiện và nhân vật có thật.

Các trường hợp cần rà soát trong quy trình toà soạn:

Ảnh minh họa tạo bằng công cụ cho tin bài về sự kiện có thật;
Ảnh tư liệu được phục dựng hoặc nâng cấp bằng công cụ;
Video mô phỏng diễn biến sự việc;
Bản dịch tự động phát biểu của nhân vật;
Giọng đọc tổng hợp trong bản tin âm thanh.

Người dẫn ảo và giọng đọc mô phỏng

Khoản 4 Điều 11 nghiêm ngặt hơn: bên triển khai có trách nhiệm bảo đảm âm thanh, hình ảnh, video được tạo ra hoặc chỉnh sửa bằng hệ thống trí tuệ nhân tạo nhằm mô phỏng, giả lập ngoại hình, giọng nói của người thật hoặc tái hiện sự kiện thực tế phải được gắn nhãn dễ nhận biết để phân biệt với nội dung thật.

Ba trường hợp áp dụng trực tiếp trong truyền thông: người dẫn ảo mô phỏng ngoại hình người thật, giọng đọc mô phỏng giọng của biên tập viên hoặc nhân vật, và video tái hiện sự kiện đã xảy ra.

Mức yêu cầu ở khoản 4 cao hơn khoản 3: gắn nhãn dễ nhận biết, không chỉ thông báo.

Ngoại lệ cho tác phẩm sáng tạo

Đoạn hai khoản 4 Điều 11 quy định: đối với sản phẩm là tác phẩm điện ảnh, nghệ thuật hoặc sáng tạo, việc gắn nhãn được thực hiện theo phương thức phù hợp, bảo đảm không làm cản trở việc hiển thị, trình diễn hoặc thưởng thức tác phẩm.

Với sản phẩm nghệ thuật, nhãn có thể đặt ở phần giới thiệu hoặc thông tin đi kèm. Nhưng với sản phẩm báo chí đưa tin, ngoại lệ này không áp dụng.

Ranh giới với tin giả

Khoản 3 Điều 13 Luật An ninh mạng 116/2025/QH15 liệt kê các nhóm thông tin xâm phạm quyền, lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân, trong đó:

Điểm a — lan truyền thông tin xuyên tạc, bịa đặt, sai sự thật, gây ảnh hưởng đến uy tín, hoạt động bình thường của tổ chức;
Điểm đ — xuyên tạc sự thật, gây ảnh hưởng đến danh dự, uy tín, nhân phẩm của người khác;
Điểm e — bịa đặt hoặc lan truyền thông tin biết rõ là sai sự thật gây thiệt hại đến quyền, lợi ích hợp pháp của người khác;
Điểm h — mạo danh, giả mạo thông tin, hình ảnh, giọng nói của cá nhân, gây ảnh hưởng đến uy tín, danh dự, nhân phẩm của cá nhân.

Điểm h liên quan trực tiếp tới việc sử dụng công cụ tạo sinh để mô phỏng hình ảnh, giọng nói của người thật. Ngay cả khi có gắn nhãn theo khoản 4 Điều 11, việc mô phỏng người thật vẫn cần có sự đồng ý của người đó.

Điểm b khoản 2 Điều 7 Luật 134/2025/QH15 cũng nghiêm cấm sử dụng yếu tố giả mạo hoặc mô phỏng người, sự kiện thật để lừa dối hoặc thao túng nhận thức, hành vi của con người một cách có chủ đích và có hệ thống, gây tổn hại nghiêm trọng đến quyền, lợi ích hợp pháp của con người.

Điểm d khoản 2 Điều 7 nghiêm cấm tạo ra hoặc phổ biến nội dung giả mạo có khả năng gây nguy hại nghiêm trọng đến an ninh quốc gia, trật tự, an toàn xã hội.

Rủi ro về độ chính xác của thông tin

Công cụ tạo sinh có thể tạo ra thông tin nghe hợp lý nhưng không chính xác — tên người, số liệu, trích dẫn, sự kiện không có thật. Với báo chí, đây là rủi ro nghiêm trọng vì công chúng tin vào nội dung được đăng.

Khoản 3 Điều 4 Luật 134/2025/QH15 nêu nguyên tắc thực hiện trách nhiệm giải trình về các quyết định và hệ quả của hệ thống trí tuệ nhân tạo. Khoản 2 Điều 4 khẳng định trí tuệ nhân tạo phục vụ con người, không thay thế thẩm quyền và trách nhiệm của con người.

Áp dụng vào quy trình toà soạn: công cụ có thể hỗ trợ soạn thảo, biên tập, tóm tắt — nhưng người chịu trách nhiệm về nội dung xuất bản vẫn là biên tập viên và người đứng đầu cơ quan báo chí.

Biện pháp thực tế:

Kiểm chứng mọi dữ kiện trong nội dung do công cụ tạo ra — tên, số liệu, thời gian, trích dẫn;
Không dùng công cụ để tạo trích dẫn — trích dẫn phải từ nguồn thật;
Ghi nhận trong hệ thống quản lý nội dung phần nào có sử dụng công cụ;
Quy định rõ phạm vi được phép sử dụng trong quy chế nghiệp vụ.

Nghĩa vụ sàng lọc trên nền tảng của mình

Cơ quan báo chí vận hành website, ứng dụng có phần bình luận của độc giả thuộc phạm vi khoản 2 Điều 27 Luật Chuyển đổi số 148/2025/QH15: chủ quản hệ thống số, nền tảng số có trách nhiệm xây dựng công cụ để chủ động sàng lọc, phát hiện, thông báo, xử lý nhằm bảo vệ người sử dụng khỏi các nội dung xấu, độc hại, thông tin vi phạm pháp luật, tin giả, nội dung lừa đảo.

Khoản 1 Điều 14 Luật 116/2025/QH15 cũng đặt nghĩa vụ phòng ngừa, phát hiện, ngăn chặn, gỡ bỏ thông tin có nội dung quy định tại các khoản 1, 2 và 3 Điều 13.

Khoản 1 Điều 38 Luật 148/2025/QH15 yêu cầu công khai, minh bạch quy tắc ứng xử, điều khoản, điều kiện sử dụng, cơ chế tiếp nhận, giải quyết khiếu nại và chính sách bảo vệ quyền lợi người sử dụng.

Bản quyền chất liệu

Khoản 3 Điều 7 Luật 134/2025/QH15 nghiêm cấm thu thập, xử lý hoặc sử dụng dữ liệu để phát triển, huấn luyện, kiểm thử hoặc vận hành hệ thống trí tuệ nhân tạo trái với quy định của pháp luật về dữ liệu, bảo vệ dữ liệu cá nhân, sở hữu trí tuệ và an ninh mạng.

Điểm c khoản 4 Điều 13 Luật 116/2025/QH15 cũng liệt kê vi phạm bản quyền và sở hữu trí tuệ trên không gian mạng vào nhóm hành vi xâm phạm.

Với báo chí, hai vấn đề cần rà soát: chất liệu đưa vào công cụ (ảnh, video, bài viết của bên khác), và nội dung tạo ra có quá giống tác phẩm cụ thể nào không.

Đạo đức nghề nghiệp và niềm tin công chúng

Khoản 3 Điều 4 Luật 134/2025/QH15 nêu yêu cầu tuân thủ chuẩn mực đạo đức và giá trị văn hóa Việt Nam. Khoản 1 Điều 26 về Khung đạo đức trí tuệ nhân tạo quốc gia nêu các nguyên tắc: bảo đảm an toàn, độ tin cậy và không gây hại đến đời sống tinh thần của con người; tôn trọng quyền con người, quyền công dân, bảo đảm công bằng, minh bạch và không phân biệt đối xử.

Với báo chí, việc minh bạch về sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yếu tố giữ niềm tin của độc giả. Kinh nghiệm quốc tế cho thấy các cơ quan báo chí công bố rõ chính sách sử dụng công cụ này thường được đánh giá cao hơn về độ tin cậy.

Danh mục việc cần làm

Ban hành quy chế nội bộ về sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo trong sản xuất nội dung;
Quy định phạm vi được phép — hỗ trợ soạn thảo, biên tập, tóm tắt, dịch — và phạm vi cấm;
Thống nhất mẫu nhãn cho nội dung có sử dụng công cụ, phân biệt hai mức theo khoản 3 và khoản 4 Điều 11;
Bắt buộc kiểm chứng mọi dữ kiện trước khi xuất bản;
Ghi nhận trong hệ thống quản lý nội dung phần nào có sử dụng công cụ và ai duyệt;
Rà soát chất liệu đầu vào về bản quyền;
Không mô phỏng hình ảnh, giọng nói người thật nếu không có sự đồng ý;
Rà soát hình ảnh bản đồ Việt Nam trong nội dung tạo tự động;
Thiết lập cơ chế sàng lọc và xử lý bình luận theo khoản 2 Điều 27 Luật 148/2025/QH15;
Công bố chính sách sử dụng công cụ trí tuệ nhân tạo cho độc giả.