Theo Luật Công nghiệp công nghệ số, thử nghiệm có kiểm soát sản phẩm công nghệ số được thực hiện thế nào?

Điều 8 mở cửa cho cơ chế thử nghiệm có kiểm soát nhưng dẫn chiếu sang hai hệ pháp luật khác — bài viết chỉ ra doanh nghiệp phải tra ở đâu và những nghĩa vụ nào vẫn giữ nguyên trong lúc thử nghiệm.

Nhiều sản phẩm công nghệ mới rơi vào tình cảnh khó xử: chưa có quy định riêng nên không biết làm thế nào cho đúng, mà chờ có quy định thì cơ hội thị trường đã qua. Cơ chế thử nghiệm có kiểm soát sinh ra để giải bài toán đó. Luật Công nghiệp công nghệ số ghi nhận cơ chế này tại Điều 8.

Điều 8 nói gì

Toàn văn Điều 8 Luật 71/2025/QH15 rất ngắn: Tổ chức, doanh nghiệp được triển khai thử nghiệm có kiểm soát đối với sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và pháp luật về công nghiệp công nghệ số.

Một câu, nhưng có ba thông tin quan trọng.

Thứ nhất, chủ thể được thử nghiệm là "tổ chức, doanh nghiệp" — không giới hạn ở doanh nghiệp công nghệ. Một bệnh viện, một trường học, một hợp tác xã muốn thử nghiệm giải pháp số của mình cũng nằm trong phạm vi.

Thứ hai, đối tượng thử nghiệm là "sản phẩm, dịch vụ ứng dụng công nghệ số" — rộng hơn sản phẩm công nghệ số thuần túy. Một dịch vụ vận tải dùng thuật toán điều phối, một mô hình bán lẻ dùng nhận diện hình ảnh đều là dịch vụ ứng dụng công nghệ số.

Thứ ba, và đây là điểm doanh nghiệp hay hiểu nhầm: Điều 8 không tự thiết lập thủ tục. Nó dẫn chiếu sang pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo và pháp luật về công nghiệp công nghệ số. Muốn biết nộp hồ sơ ở đâu, ai duyệt, thời hạn bao lâu, điều kiện gì thì phải tra hai hệ văn bản đó, không tra riêng Luật 71.

Vì sao Luật lại viết theo kiểu dẫn chiếu

Cách viết này có lý do. Thử nghiệm có kiểm soát là cơ chế chung, không riêng lĩnh vực số. Nếu mỗi luật chuyên ngành lại dựng một bộ thủ tục riêng thì doanh nghiệp hoạt động liên ngành sẽ phải chạy nhiều cửa. Việc quy về một đầu mối giúp thủ tục thống nhất, dù khiến người đọc luật phải tra thêm.

Thử nghiệm không có nghĩa là miễn trừ mọi nghĩa vụ

Đây là hiểu lầm nguy hiểm nhất. Nhiều người nghĩ vào cơ chế thử nghiệm là được làm mọi thứ. Không phải vậy.

Điều 10 Luật 71/2025/QH15 quy định rõ: Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp công nghệ số phải tuân thủ quy định của pháp luật về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng, pháp luật về dữ liệu, dữ liệu cá nhân và pháp luật khác có liên quan.

Điều này không có ngoại lệ cho giai đoạn thử nghiệm. Nghĩa là trong suốt quá trình thử nghiệm, doanh nghiệp vẫn phải:

• Tuân thủ pháp luật về an toàn thông tin mạng và an ninh mạng;
• Tuân thủ pháp luật về dữ liệu và dữ liệu cá nhân — bao gồm nghĩa vụ về sự đồng ý, thông báo, quyền của chủ thể dữ liệu;
• Tuân thủ pháp luật khác có liên quan — điều khoản quét này bao trùm cả pháp luật chuyên ngành của lĩnh vực doanh nghiệp đang thử nghiệm.

Nói cách khác, cơ chế thử nghiệm nới lỏng những quy định chưa phù hợp hoặc chưa có cho sản phẩm mới, chứ không xóa bỏ các nghĩa vụ nền tảng về an ninh và dữ liệu.

Quan hệ với quản lý chất lượng — Điều 7

Một sản phẩm ra khỏi giai đoạn thử nghiệm để bán rộng rãi sẽ gặp yêu cầu về chất lượng. Điều 7 Luật 71/2025/QH15 phân định thẩm quyền như sau.

Khoản 1 — Bộ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ ban hành quy chuẩn kỹ thuật; yêu cầu kỹ thuật; quy định áp dụng tiêu chuẩn quốc tế, tiêu chuẩn khu vực, tiêu chuẩn nước ngoài, tiêu chuẩn quốc gia trong công nghiệp công nghệ số theo quy định của pháp luật về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật.

Khoản 2 — Bộ trưởng, Thủ trưởng cơ quan ngang Bộ xây dựng, ban hành quy chuẩn kỹ thuật, đề nghị công bố tiêu chuẩn quốc gia, hướng dẫn áp dụng tiêu chuẩn về công nghiệp công nghệ số đối với các sản phẩm, dịch vụ công nghệ số ứng dụng trong các ngành, lĩnh vực được phân công.

Khoản 3 — Bộ, cơ quan ngang Bộ thực hiện quản lý nhà nước về quản lý chất lượng sản phẩm, dịch vụ công nghệ số theo quy định của pháp luật về chất lượng sản phẩm, hàng hóa trong các ngành, lĩnh vực được phân công.

Điểm thực tiễn rút ra: một sản phẩm số dùng trong y tế sẽ chịu quy chuẩn của cơ quan quản lý y tế, dùng trong tài chính thì chịu quy chuẩn của cơ quan quản lý lĩnh vực tài chính. Doanh nghiệp không thể chỉ nhìn Bộ Khoa học và Công nghệ mà phải xác định sản phẩm của mình được ứng dụng trong ngành nào.

Chuẩn bị hồ sơ thử nghiệm — những gì nên có sẵn

Dù thủ tục cụ thể nằm ở văn bản khác, kinh nghiệm với các cơ chế thử nghiệm cho thấy hồ sơ thường xoay quanh mấy nhóm nội dung sau. Chuẩn bị trước sẽ tiết kiệm thời gian:

• Mô tả sản phẩm, dịch vụ — làm gì, cho ai, khác gì so với giải pháp hiện có;
• Lý do cần cơ chế thử nghiệm — quy định nào đang thiếu hoặc chưa phù hợp;
• Phạm vi thử nghiệm — bao nhiêu người dùng, địa bàn nào, thời gian bao lâu;
• Đánh giá rủi ro và biện pháp kiểm soát — điều gì có thể sai, xử lý ra sao;
• Phương án bảo vệ người tham gia — cách thông báo, cách rút lui, cách bồi thường nếu có thiệt hại;
• Phương án dữ liệu — thu gì, lưu ở đâu, xóa khi nào, ai truy cập được;
• Tiêu chí đánh giá kết quả — dựa vào đâu để nói thử nghiệm thành công hay thất bại;
• Phương án dừng — làm gì với dữ liệu và người dùng nếu phải dừng giữa chừng.

Nhóm cuối hay bị bỏ qua nhất nhưng lại là thứ cơ quan quản lý quan tâm. Một thử nghiệm không có phương án dừng an toàn là thử nghiệm chưa được thiết kế xong.

Ba lời khuyên thực tế

Thứ nhất, đừng chờ cơ chế thử nghiệm nếu không thực sự cần. Nhiều sản phẩm số hoàn toàn nằm trong khuôn khổ pháp luật hiện hành, chỉ là doanh nghiệp chưa đọc kỹ. Xin cơ chế thử nghiệm cho một việc vốn đã được phép chỉ làm chậm tiến độ.

Thứ hai, thu hẹp phạm vi thử nghiệm. Hồ sơ xin thử nghiệm với vài trăm người dùng trên một địa bàn dễ được chấp thuận hơn nhiều so với đề xuất triển khai toàn quốc. Mở rộng sau khi có kết quả.

Thứ ba, ghi chép đầy đủ trong suốt quá trình. Kết quả thử nghiệm là căn cứ để đề xuất chính sách và để xin cấp phép chính thức sau này. Dữ liệu ghi chép cẩu thả khiến toàn bộ công sức thử nghiệm mất giá trị.

Luật 71/2025/QH15 có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2026 theo khoản 1 Điều 50.

Đọc thêm cùng chủ đề

• Hành vi nào bị nghiêm cấm về an ninh mạng?
• Chủ quản hệ thống thông tin phải làm những gì?
• Kinh doanh sản phẩm, dịch vụ an ninh mạng cần gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 71/2025/QH15 Điều 8
• Luật 71/2025/QH15 Điều 7
• Luật 71/2025/QH15 Điều 10

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.