Chuyển đổi số

Theo Luật Chuyển đổi số 2025, nhà máy lắp cảm biến và bản sao số cần tuân thủ gì?

01/08/2026
2 lượt xem
0 bình luận

Ba nhóm nghĩa vụ: bảo đảm kết nối và chia sẻ dữ liệu theo chuẩn, bảo đảm an ninh mạng cho hệ thống điều khiển, và các nghĩa vụ riêng khi triển khai bản sao số.

Lắp cảm biến vào dây chuyền sản xuất và xây dựng mô hình số phản ánh nhà máy là hướng đi phổ biến trong sản xuất hiện đại. Bài viết tổng hợp các nghĩa vụ pháp lý liên quan.

Yêu cầu với hạ tầng kết nối máy tới máy — Điều 24

Khoản 1 Điều 24 Luật Chuyển đổi số 148/2025/QH15 quy định: Nhà nước khuyến khích và tạo điều kiện tích hợp thiết bị cảm biến cho phép thu thập dữ liệu về môi trường xung quanh và các ứng dụng công nghệ số vào hạ tầng kỹ thuật giao thông, năng lượng, cấp thoát nước, đô thị, tòa nhà công cộng, môi trường và hạ tầng kỹ thuật khác.

Khoản 2 Điều 24 đặt hai yêu cầu với các dự án tích hợp:

Điểm a — khả năng kết nối và chia sẻ dữ liệu thiết yếu phát sinh từ các thiết bị cảm biến, tuân thủ quy định của pháp luật về dữ liệu và bảo vệ dữ liệu cá nhân;
Điểm b — tuân thủ tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật có liên quan; bảo đảm an ninh mạng và khả năng mở rộng, tương thích, liên thông, vận hành liên tục giữa các hệ thống; thúc đẩy chuyển đổi số toàn diện trong từng lĩnh vực.

Điểm b đáng chú ý về mặt kỹ thuật: yêu cầu khả năng mở rộng, tương thích, liên thông đặt ra ràng buộc với việc chọn chuẩn giao tiếp. Hệ thống dùng giao thức đóng, không công bố, sẽ khó đáp ứng.

Điểm a khoản 3 Điều 24 còn giao các Bộ, cơ quan ngang Bộ, Ủy ban nhân dân cấp tỉnh ban hành hoặc trình cấp có thẩm quyền ban hành quy định về công trình hạ tầng kỹ thuật thuộc phạm vi quản lý BẮT BUỘC tích hợp thiết bị cảm biến và các ứng dụng công nghệ số khác, kèm theo lộ trình áp dụng.

Doanh nghiệp trong lĩnh vực xây dựng, hạ tầng cần theo dõi quy định của Bộ quản lý ngành và lộ trình áp dụng — đây có thể trở thành yêu cầu bắt buộc với một số loại công trình.

An ninh mạng cho hệ thống điều khiển

Điểm h khoản 2 Điều 9 Luật An ninh mạng 116/2025/QH15 liệt kê hệ thống điều khiển và giám sát tự động tại công trình quan trọng liên quan đến an ninh quốc gia, mục tiêu quan trọng về an ninh quốc gia vào các lĩnh vực có hệ thống thông tin quan trọng về an ninh quốc gia.

Điểm g khoản 2 Điều 9 nêu hệ thống thông tin quốc gia thuộc lĩnh vực năng lượng, tài chính, ngân hàng, viễn thông, giao thông vận tải, nông nghiệp, tài nguyên và môi trường, hóa chất, y tế, văn hóa.

Với đa số nhà máy sản xuất thông thường, hệ thống không thuộc danh mục trọng yếu. Nhưng nghĩa vụ chung của chủ quản hệ thống thông tin theo Điều 10 vẫn áp dụng.

Đặc thù của hệ thống điều khiển công nghiệp

Hệ thống điều khiển có đặc điểm khác hệ thống văn phòng, và điều này ảnh hưởng tới cách áp dụng các biện pháp bảo vệ:

Sự cố gây hậu quả vật lý, không chỉ mất dữ liệu — máy móc hỏng, sản phẩm lỗi, tai nạn lao động;
Yêu cầu vận hành liên tục — không thể dừng để vá lỗi như hệ thống văn phòng;
Vòng đời thiết bị dài — nhiều thiết bị điều khiển chạy hàng chục năm, không còn được nhà sản xuất hỗ trợ cập nhật;
Giao thức cũ, ít bảo mật — nhiều giao thức công nghiệp được thiết kế từ khi mạng chưa kết nối Internet.

Vì các đặc điểm này, biện pháp phù hợp thường là phân tách mạng: tách mạng điều khiển khỏi mạng văn phòng và Internet, kiểm soát chặt các điểm kết nối giữa hai mạng.

Điểm a khoản 2 Điều 10 Luật 116/2025/QH15 yêu cầu ban hành quy định về bảo đảm an ninh mạng trong thiết kế, xây dựng, quản lý, vận hành, sử dụng, nâng cấp, hủy bỏ hệ thống thông tin. Với hệ thống điều khiển, giai đoạn thiết kế là giai đoạn quyết định — sửa kiến trúc mạng sau khi nhà máy đã vận hành rất tốn kém.

Khoản 1 Điều 27 Luật 116/2025/QH15 cũng nêu tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật an ninh mạng được áp dụng đối với thiết bị kết nối mạng — nhóm bao gồm cảm biến và thiết bị điều khiển.

Bản sao số — nghĩa vụ theo Điều 29

Khoản 2 Điều 29 Luật 148/2025/QH15 quy định tổ chức, cá nhân triển khai bản sao số có nghĩa vụ:

Bảo đảm tính chính xác, cập nhật và đồng bộ dữ liệu;
Thông báo cho người sử dụng khi đang tương tác hoặc sử dụng kết quả đầu ra do bản sao số tạo ra;
Chịu trách nhiệm về hệ quả phát sinh từ việc sử dụng bản sao số trong quản lý, vận hành và ra quyết định.

Nghĩa vụ thứ ba đáng lưu ý nhất trong bối cảnh sản xuất: nếu quyết định vận hành dựa trên mô hình số mà mô hình không phản ánh đúng thực tế, hậu quả thuộc về người triển khai.

Điều này dẫn tới yêu cầu thực tế: cần có cơ chế kiểm tra định kỳ độ khớp giữa mô hình và thực tế, và có ngưỡng cảnh báo khi độ lệch vượt mức chấp nhận được.

Khoản 1 Điều 29 cũng có mặt thuận lợi: tổ chức, cá nhân nghiên cứu, phát triển và ứng dụng bản sao số được hưởng ưu đãi theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, pháp luật về công nghiệp công nghệ số; được bảo hộ quyền sở hữu trí tuệ đối với mô hình, thuật toán và giải pháp liên quan.

Nếu hệ thống có thành phần trí tuệ nhân tạo

Nhiều ứng dụng trong sản xuất — dự báo hỏng hóc, tối ưu tham số vận hành, kiểm tra chất lượng bằng hình ảnh — sử dụng mô hình học máy. Các hệ thống này thuộc phạm vi Luật Trí tuệ nhân tạo 134/2025/QH15.

Cần rà soát:

Phân loại rủi ro theo Điều 9 — hệ thống điều khiển tự động có thể tác động tới an toàn lao động, nên cần đánh giá kỹ;
Khả năng giám sát và can thiệp của con người theo khoản 2 Điều 4 và điểm b khoản 2 Điều 14 — hệ thống không được tự ra quyết định vận hành vượt giới hạn an toàn mà không có người xác nhận;
Nhật ký hoạt động phục vụ xác định nguyên nhân khi có sự cố.

Khoản 8 Điều 3 Luật 134/2025/QH15 định nghĩa sự cố nghiêm trọng gồm cả sự kiện gây ra hoặc có nguy cơ gây ra thiệt hại đáng kể đến tính mạng, sức khỏe — ngưỡng này có thể đạt tới trong môi trường sản xuất.

Dữ liệu trong nhà máy

Dữ liệu cảm biến thường được coi là dữ liệu kỹ thuật, không phải dữ liệu cá nhân. Nhưng cần rà soát các trường hợp ngoại lệ:

Hệ thống chấm công, kiểm soát ra vào — dữ liệu cá nhân, có thể là dữ liệu sinh trắc học;
Camera giám sát khu vực làm việc — hình ảnh người lao động;
Hệ thống theo dõi năng suất theo cá nhân — dữ liệu về hoạt động của người lao động.

Ba nhóm này chịu điều chỉnh của pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân, và cần thông báo cho người lao động.

Danh mục việc cần làm

Lập sơ đồ mạng — mạng điều khiển, mạng văn phòng, các điểm kết nối, kết nối ra Internet;
Phân tách mạng điều khiển khỏi mạng văn phòng nếu chưa làm;
Kiểm kê thiết bị — phiên bản phần mềm, còn được hỗ trợ cập nhật không, mật khẩu mặc định đã đổi chưa;
Xác định cấp độ hệ thống theo Điều 10 Luật 116/2025/QH15;
Chọn chuẩn giao tiếp mở khi triển khai mới, theo yêu cầu tương thích, liên thông tại điểm b khoản 2 Điều 24;
Với bản sao số, thiết lập cơ chế kiểm tra độ khớp giữa mô hình và thực tế;
Rà soát các hệ thống thu thập dữ liệu về người lao động và bảo đảm tuân thủ pháp luật về bảo vệ dữ liệu cá nhân;
Xây dựng phương án ứng phó sự cố có tính tới đặc thù không thể dừng dây chuyền đột ngột;
Theo dõi quy định bắt buộc tích hợp cảm biến của Bộ quản lý ngành theo điểm a khoản 3 Điều 24.