Theo Luật Công nghiệp công nghệ số, chi phí nghiên cứu và phát triển công nghệ số được ưu đãi thuế ra sao?

Luật cho phép tăng mức chi bổ sung khi xác định thu nhập chịu thuế đối với khoản chi cho nghiên cứu và phát triển công nghệ số, cùng ba nguồn tài chính khác mà doanh nghiệp có thể tiếp cận.

Đây là câu hỏi các công ty phần mềm hay hỏi nhất khi đọc Luật Công nghiệp công nghệ số. Doanh nghiệp bỏ tiền làm sản phẩm mới, thuê kỹ sư, mua hạ tầng thử nghiệm — những khoản đó có được tính vào chi phí hợp lý ở mức cao hơn bình thường không? Câu trả lời là có, nhưng cần đọc kỹ để biết Luật cho gì và phần nào còn phải chờ văn bản dưới luật.

Điều khoản gốc nói gì

Khoản 4 Điều 16 Luật 71/2025/QH15 quy định: Các khoản chi của doanh nghiệp cho nghiên cứu và phát triển công nghệ số được tăng mức chi bổ sung khi xác định thu nhập chịu thuế thu nhập doanh nghiệp theo quy định pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp.

Cụm quan trọng là "tăng mức chi bổ sung". Nghĩa là khi tính thu nhập chịu thuế, doanh nghiệp không chỉ được trừ đúng số tiền đã chi mà còn được trừ thêm một phần nữa. Đây là cơ chế khuyến khích quen thuộc trong pháp luật thuế nhiều nước, thường gọi là khấu trừ tăng cường.

Nhưng câu cuối của khoản này rất đáng chú ý: "theo quy định pháp luật về thuế thu nhập doanh nghiệp". Luật Công nghiệp công nghệ số ghi nhận nguyên tắc, còn tỷ lệ tăng cụ thể, điều kiện áp dụng, hồ sơ chứng minh thì nằm ở pháp luật thuế. Doanh nghiệp muốn biết con số chính xác phải tra pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp và các văn bản hướng dẫn, không thể đọc riêng Luật 71 mà ra.

Điều này có ý nghĩa gì trong thực tế

Một công ty phần mềm chi 3 tỷ đồng trong năm cho đội nghiên cứu sản phẩm mới. Theo nguyên tắc chung, 3 tỷ đó là chi phí được trừ. Với cơ chế tăng mức chi bổ sung, doanh nghiệp có thể được trừ nhiều hơn 3 tỷ khi tính thu nhập chịu thuế — phần chênh lệch chính là ưu đãi. Số thuế phải nộp vì thế giảm xuống.

Cần lưu ý: đây là ưu đãi khi tính thuế, không phải khoản tiền được cấp. Doanh nghiệp đang lỗ hoặc không phát sinh thu nhập chịu thuế thì lợi ích thực tế của cơ chế này rất hạn chế trong năm đó.

Ba ưu đãi khác trong cùng một điều luật

Điều 16 không chỉ có chuyện thuế. Ba khoản đầu quy định những hỗ trợ khác mà nhiều doanh nghiệp bỏ sót.

Khoản 1 quy định hoạt động nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số được hưởng ưu đãi cao nhất theo quy định pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số. Cụm "ưu đãi cao nhất" là một nguyên tắc xử lý xung đột: khi cùng một hoạt động có thể được hưởng nhiều mức ưu đãi khác nhau theo các luật khác nhau, doanh nghiệp được áp dụng mức có lợi nhất.

Khoản 2 quy định Nhà nước bố trí kinh phí để thực hiện, hỗ trợ nghiên cứu và phát triển sản phẩm, dịch vụ công nghệ số từ nguồn tài chính quy định tại Điều 11.

Khoản 3 có lẽ là khoản ít được để ý nhất nhưng lại dùng được ngay: tổ chức, cá nhân thực hiện hoạt động nghiên cứu và phát triển công nghệ số được ưu tiên, tạo điều kiện sử dụng trang thiết bị tại phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, cơ sở ươm tạo công nghệ, cơ sở ươm tạo công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao, cơ sở ươm tạo doanh nghiệp khoa học và công nghệ, cơ sở nghiên cứu khoa học và công nghệ của nhà nước.

Với doanh nghiệp nhỏ, khoản 3 đôi khi có giá trị thực tế lớn hơn ưu đãi thuế. Thiết bị đo kiểm, phòng thí nghiệm chuyên dụng là những thứ một công ty vài chục người không thể tự đầu tư, nhưng lại có sẵn ở các cơ sở nhà nước.

Tiền ở đâu ra — Điều 11

Điều 16 dẫn chiếu tới Điều 11 khi nói về nguồn kinh phí. Khoản 1 Điều 11 liệt kê ba nhóm nguồn:

• Điểm a — nguồn ngân sách nhà nước cho khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo quy định của pháp luật về ngân sách nhà nước; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo; chuyển đổi số;
• Điểm b — nguồn ngân sách nhà nước chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên cho các hoạt động kinh tế; Quỹ hỗ trợ đầu tư theo quy định của pháp luật về đầu tư;
• Điểm c — nguồn vốn vay, đóng góp, tài trợ, đầu tư của các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân trong và ngoài nước, bao gồm Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp và các quỹ, nguồn tài chính hợp pháp khác theo quy định của pháp luật.

Điểm c đáng chú ý với doanh nghiệp tư nhân. Quỹ phát triển khoa học và công nghệ của doanh nghiệp là quỹ do chính doanh nghiệp trích lập từ thu nhập trước thuế theo pháp luật hiện hành. Việc Luật 71 ghi nhận quỹ này là một nguồn tài chính cho phát triển công nghiệp công nghệ số giúp doanh nghiệp có cơ sở rõ hơn khi dùng quỹ chi cho các hoạt động số.

Khoản 3 Điều 11 giao Chính phủ quy định nội dung chi, lập dự toán, phân bổ, quản lý, sử dụng nguồn tài chính quy định tại điểm a khoản 1 Điều này; hướng dẫn sử dụng các nguồn tài chính cho phát triển công nghiệp công nghệ số quy định tại khoản 1 Điều này. Đây là điểm doanh nghiệp cần theo dõi, vì hướng dẫn của Chính phủ sẽ quyết định thủ tục tiếp cận trên thực tế.

Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số

Điều 9 giới thiệu một công cụ nữa: Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số. Khoản 1 định nghĩa đây là tập hợp các nội dung, nhiệm vụ về hoạt động xúc tiến, hỗ trợ, thúc đẩy phát triển công nghiệp công nghệ số do Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, trình Thủ tướng Chính phủ ban hành theo từng thời kỳ.

Khoản 2 xác định kinh phí thực hiện Chương trình lấy từ nguồn tài chính tại Điều 11.

Chương trình này liên quan trực tiếp tới doanh nghiệp ở một điểm cụ thể: khoản 4 Điều 7 quy định Nhà nước hỗ trợ doanh nghiệp công nghệ số tham gia xây dựng, áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế trong Chương trình phát triển công nghiệp công nghệ số. Doanh nghiệp muốn đạt chứng nhận theo tiêu chuẩn quốc tế — thứ gần như bắt buộc khi bán ra nước ngoài — có thể tìm hỗ trợ ở đây.

Doanh nghiệp nên làm gì

Bốn việc cụ thể, theo thứ tự ưu tiên:

• Tách bạch chi phí R&D trong sổ sách. Muốn hưởng ưu đãi thì phải chứng minh được khoản nào là chi cho nghiên cứu và phát triển. Nhiều doanh nghiệp gộp chung lương kỹ sư làm sản phẩm mới với lương kỹ sư bảo trì, đến lúc quyết toán không bóc tách được.
• Lưu hồ sơ dự án nghiên cứu. Đề cương, mục tiêu, kết quả, nghiệm thu nội bộ. Đây là bằng chứng bản chất công việc, không chỉ là chứng từ chi tiền.
• Tra pháp luật thuế thu nhập doanh nghiệp để biết tỷ lệ tăng mức chi bổ sung cụ thể và điều kiện kèm theo. Luật 71 chỉ ghi nguyên tắc.
• Hỏi cơ sở nghiên cứu nhà nước ở địa phương về khả năng dùng chung thiết bị theo khoản 3 Điều 16 — thường không mất phí hoặc phí rất thấp so với tự đầu tư.

Một lưu ý cuối: các ưu đãi ở Điều 16 gắn với hoạt động nghiên cứu và phát triển, không phải mọi hoạt động công nghệ. Việc triển khai, cài đặt, vận hành hệ thống cho khách hàng thông thường không phải là nghiên cứu và phát triển. Doanh nghiệp cần trung thực khi phân loại, vì đây là điểm cơ quan thuế sẽ soi khi kiểm tra.

Đọc thêm cùng chủ đề

• Doanh nghiệp phải thông báo kết quả phân loại AI cho cơ quan nào?
• Ai là lực lượng bảo vệ an ninh mạng và doanh nghiệp liên hệ ở đâu?
• Thẩm định, đánh giá và kiểm tra an ninh mạng khác nhau thế nào?

Căn cứ pháp lý

• Luật 71/2025/QH15 Điều 16
• Luật 71/2025/QH15 Điều 11
• Luật 71/2025/QH15 Điều 9

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.