Theo Luật Công nghiệp công nghệ số, nhà máy vật liệu xây dựng số hoá sản xuất cần tuân thủ những gì?

Chất lượng vật liệu quyết định an toàn công trình. Bài viết bàn về tính toàn vẹn hồ sơ chất lượng và quan trắc môi trường tự động.

Nhà máy sản xuất xi măng, thép, gạch, bê tông tươi tạo ra sản phẩm mà chất lượng quyết định an toàn của công trình và tính mạng của người sử dụng công trình đó. Đây là bối cảnh mà tính toàn vẹn dữ liệu chất lượng có ý nghĩa vượt xa việc tuân thủ hành chính.

Lưu ý trước: sản xuất vật liệu xây dựng chịu điều chỉnh của pháp luật về chất lượng sản phẩm hàng hóa và các quy chuẩn kỹ thuật chuyên ngành. Bài viết bàn về khía cạnh dữ liệu và số hoá.

Tính toàn vẹn của hồ sơ chất lượng

Khoản 1 Điều 19 Luật 20/2023/QH15 quy định:

Nội dung của thông điệp dữ liệu được bảo đảm toàn vẹn khi nội dung đó chưa bị thay đổi, trừ những thay đổi về hình thức phát sinh trong quá trình gửi, lưu trữ hoặc hiển thị thông điệp dữ liệu.

Mười yêu cầu:

• Kết quả thí nghiệm lấy trực tiếp từ thiết bị, không nhập tay;
• Ghi nhận đầy đủ cả kết quả không đạt;
• Không sửa được dữ liệu đã ghi;
• Nhật ký mọi điều chỉnh, không sửa được;
• Gắn định danh người thí nghiệm và người duyệt;
• Liên kết mẫu với lô sản phẩm cụ thể;
• Chặn xuất lô khi chưa có kết quả đạt;
• Liên kết lô với khách hàng, công trình nhận hàng;
• Ghi nhận thông số quy trình tự động — nhiệt độ lò, tỷ lệ phối trộn, thời gian;
• Cảnh báo thống kê khi tỷ lệ đạt bất thường cao hoặc số lần thí nghiệm lại nhiều.

Điểm thứ hai và thứ bảy là hai cơ chế quyết định: thí nghiệm lại tới khi có kết quả đẹp rồi chỉ ghi kết quả cuối là hành vi làm sai lệch hồ sơ, và hệ thống ghi nhận đầy đủ khiến nó lộ ra ngay.

Điểm thứ tám là năng lực xử lý khi phát hiện lô có vấn đề: biết chính xác lô xi măng nghi vấn đã đi tới công trình nào cho phép kiểm tra và xử lý có mục tiêu, thay vì hoang mang trên diện rộng.

Bê tông tươi — đặc thù riêng

Với bê tông thương phẩm, thời gian là yếu tố quyết định chất lượng. Bảy yêu cầu bổ sung:

• Ghi nhận thời điểm trộn tự động từ trạm;
• Theo dõi thời gian vận chuyển, cảnh báo khi vượt ngưỡng;
• Ghi nhận thời điểm đổ;
• Không sửa được các mốc thời gian;
• Cảnh báo khi thêm nước tại công trường — hành vi làm giảm chất lượng nghiêm trọng;
• Ghi nhận cấp phối thực tế từ hệ thống định lượng;
• Bàn giao dữ liệu cho bên nhận cùng phiếu giao hàng.

Điểm thứ năm là vấn đề phổ biến và nguy hiểm: thêm nước để bê tông dễ đổ làm giảm cường độ đáng kể, và đây là nguyên nhân của nhiều sự cố công trình.

Điểm thứ bảy tạo minh bạch cho cả hai phía: chủ đầu tư nhận được dữ liệu thời gian và cấp phối thực tế thay vì chỉ một tờ phiếu.

Quan trắc môi trường

Nhà máy vật liệu xây dựng thường có hệ thống quan trắc khí thải, bụi, nước thải tự động.

Khoản 1 Điều 27 Luật 148/2025/QH15 quy định chủ quản dữ liệu phải chủ động thiết lập quy trình, biện pháp bảo vệ dữ liệu phù hợp với tính chất hoạt động và phương thức đáp ứng yêu cầu của chủ thể dữ liệu.

Tám yêu cầu:

• Bảo vệ thiết bị khỏi can thiệp vật lý, có niêm phong;
• Không sửa được số liệu tại nguồn;
• Không có chức năng tạm dừng truyền không để lại dấu vết;
• Cảnh báo khi thiết bị ngừng gửi;
• Truyền dữ liệu về cơ quan quản lý theo quy định, có mã hóa;
• Đối chiếu với kết quả lấy mẫu thủ công định kỳ;
• Hiệu chuẩn định kỳ, có ghi nhận;
• Công khai số liệu cho cộng đồng dân cư xung quanh.

Điểm thứ ba cần khẳng định dứt khoát: bất kỳ cơ chế nào cho phép ngắt truyền số liệu quan trắc mà không ghi nhận đều là lỗ hổng phục vụ gian lận, và việc xây dựng nó là hành vi có chủ đích.

Điểm thứ tám là điều tạo niềm tin với cộng đồng: người dân sống gần nhà máy có quyền biết chất lượng không khí nơi mình ở.

Bảo mật công thức và bí quyết

Điều 10 Luật 71/2025/QH15 quy định: Cơ quan, tổ chức, cá nhân tham gia hoặc có liên quan đến hoạt động công nghiệp công nghệ số phải tuân thủ quy định của pháp luật về an toàn thông tin mạng, an ninh mạng, pháp luật về dữ liệu, dữ liệu cá nhân và pháp luật khác có liên quan.

Sáu biện pháp: phân quyền chặt với cấp phối, công thức phụ gia; nạp trực tiếp vào hệ thống định lượng; không lưu trên máy cá nhân; cam kết bảo mật với nhân sự kỹ thuật; ghi nhật ký truy cập; và thận trọng khi tiếp khách tham quan.

An ninh hệ thống sản xuất

Điều 26 Luật 116/2025/QH15 quy định các nội dung bảo đảm an ninh dữ liệu. Bảy biện pháp: tách mạng điều khiển khỏi internet và mạng văn phòng; đổi mật khẩu mặc định; giới hạn cứng chặn thông số ngoài dải an toàn; cảnh báo mọi thay đổi cài đặt; ghi nhật ký ai đổi gì; kiểm soát cổng USB; và sao lưu cấu hình, chương trình điều khiển.

Điểm thứ ba đặc biệt quan trọng với lò nung và hệ thống định lượng: sai lệch thông số gây nguy hiểm về an toàn lao động và tạo ra sản phẩm không đạt trên quy mô lớn.

Dữ liệu khách hàng

Năm nguyên tắc: bảo mật sản lượng, đơn giá của từng khách; không tiết lộ cho đối thủ của khách; không dùng dữ liệu tiến độ mua hàng để suy đoán và can thiệp vào dự án của khách; cam kết bảo mật trong hợp đồng; và bảo mật thông tin về công trình nhận hàng.

Điểm thứ ba đáng lưu ý: lượng vật liệu một nhà thầu mua cho biết quy mô và tiến độ dự án họ đang làm.

Nguyên liệu đầu vào

Chất lượng sản phẩm bắt đầu từ nguyên liệu. Sáu yêu cầu:

• Ghi nhận theo lô, kèm hồ sơ chất lượng của nhà cung cấp;
• Kiểm tra khi nhận, ghi nhận kết quả;
• Chặn nhập khi hồ sơ hoặc kết quả chưa đạt;
• Liên kết lô nguyên liệu với lô sản phẩm;
• Đánh giá nhà cung cấp dựa trên dữ liệu, lưu vết;
• Cảnh báo khi một nhà cung cấp có tỷ lệ lô không đạt tăng.

Điểm thứ ba là nguyên tắc thiết kế hệ thống quan trọng: cho phép nhập trước bổ sung hồ sơ sau đồng nghĩa với việc phần bổ sung sẽ bị bỏ quên trong thực tế.

Kiến nghị cho khách hàng

Đơn vị sản xuất có thể tạo giá trị bằng cách giúp khách hàng dùng dữ liệu đúng cách. Năm nội dung nên cung cấp:

• Mã tra cứu cho từng lô giao, chủ đầu tư kiểm chứng được;
• Kết quả thí nghiệm kèm phiếu giao hàng, không phải chỉ khi được hỏi;
• Hướng dẫn bảo quản và thời hạn sử dụng tại công trường;
• Cảnh báo về các thao tác làm giảm chất lượng tại công trường;
• Kênh phản ánh khi khách nghi ngờ về chất lượng.

Điểm thứ nhất và thứ hai là cách tự bảo vệ hiệu quả cho nhà sản xuất nghiêm túc: khi hồ sơ chất lượng minh bạch từ đầu, các cáo buộc thiếu căn cứ sau này dễ giải quyết, và sản phẩm cạnh tranh được với hàng kém chất lượng giá rẻ.

Danh sách kiểm tra

• Kết quả thí nghiệm có lấy trực tiếp từ thiết bị không?
• Kết quả không đạt có được ghi nhận đầy đủ không?
• Hệ thống có chặn xuất lô khi chưa có kết quả đạt không?
• Với bê tông, có cảnh báo khi thêm nước tại công trường không?
• Thiết bị quan trắc có chức năng tạm dừng truyền không?
• Có công khai số liệu quan trắc cho cộng đồng không?
• Có giới hạn cứng chặn thông số ngoài dải an toàn không?

Đọc thêm cùng chủ đề

• Trước khi triển khai hệ thống mới cần đánh giá những gì?
• Nhân viên làm lộ dữ liệu khách hàng thì doanh nghiệp xử lý thế nào?
• Đào tạo nhân viên về an ninh mạng nên tập trung vào những gì?

Căn cứ pháp lý

• Luật 71/2025/QH15 Điều 10
• Luật 20/2023/QH15 Điều 19
• Luật 148/2025/QH15 Điều 27
• Luật 116/2025/QH15 Điều 26

Bài viết dẫn chiếu văn bản đang có hiệu lực. Nội dung mang tính tham khảo, không thay thế ý kiến tư vấn cho từng trường hợp cụ thể.