Thành lập doanh nghiệp cho doanh nghiệp xã hội

Nhiều người khởi nghiệp vì một mục tiêu tử tế: tạo việc làm cho người yếu thế, xử lý một vấn đề môi trường, đưa sản phẩm sạch của bà con vùng cao ra thị trường. Họ làm ra tiền không phải để chia hết cho mình mà để nuôi tiếp cái mục tiêu ấy. Về bản chất, đó là tinh thần của một doanh nghiệp xã hội. Nhưng khi ngồi xuống làm thủ tục, câu hỏi đầu tiên hiện ra: doanh nghiệp xã hội có phải một loại hình riêng không, đăng ký khác gì công ty thường, và cái cam kết dành lợi nhuận cho mục tiêu xã hội ràng buộc mình ra sao. Đây là chỗ nhiều nhà sáng lập lúng túng, và cũng là chỗ cần được tư vấn cho đúng ngay từ đầu.

Doanh nghiệp xã hội thực chất là gì

Điểm cần hiểu trước tiên: doanh nghiệp xã hội không phải một loại hình pháp lý tách biệt như công ty trách nhiệm hữu hạn hay công ty cổ phần. Nó vẫn được thành lập dưới một loại hình doanh nghiệp thông thường, nhưng có thêm những đặc điểm riêng theo quy định hiện hành. Cốt lõi là ba yếu tố: hoạt động nhằm giải quyết một vấn đề xã hội hoặc môi trường, đặt mục tiêu đó lên trên mục tiêu lợi nhuận, và cam kết dành phần lớn lợi nhuận hằng năm để tái đầu tư cho chính mục tiêu ấy.

Chính cái cam kết này tạo nên khác biệt lớn nhất so với doanh nghiệp thường. Doanh nghiệp phải lập một bản cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường và gửi tới cơ quan đăng ký kinh doanh. Cam kết đó không phải lời nói suông trong hồ sơ, mà là ràng buộc doanh nghiệp phải theo đuổi và báo cáo về sau. Hiểu rõ nghĩa vụ này trước khi đăng ký giúp nhà sáng lập tránh cảnh làm rồi mới thấy mình bị trói vào điều mình chưa lường hết.

Chọn loại hình nào để thành lập doanh nghiệp xã hội

Vì doanh nghiệp xã hội vẫn khoác hình hài của một loại hình thông thường, việc chọn loại hình phù hợp là bước tư vấn quan trọng. Một nhóm sáng lập nhỏ, muốn gọn nhẹ, thường phù hợp với công ty trách nhiệm hữu hạn. Một dự án cần huy động thêm vốn từ nhiều nhà đầu tư đồng cảm với sứ mệnh, có thể cân nhắc công ty cổ phần. Mỗi lựa chọn kéo theo cách góp vốn, cách ra quyết định và cách phân chia lợi nhuận khác nhau, trong khuôn khổ cam kết xã hội đã đặt ra.

Đây không phải chuyện chọn bừa cho xong. Với doanh nghiệp xã hội, cấu trúc sở hữu và điều lệ cần được viết sao cho vừa bảo vệ được sứ mệnh, vừa không cản trở việc gọi vốn và vận hành. Điều lệ nên nói rõ mục tiêu xã hội, cách xử lý lợi nhuận, và điều gì xảy ra nếu doanh nghiệp muốn thay đổi định hướng. Viết kỹ từ đầu tránh mâu thuẫn nội bộ về sau khi tổ chức lớn lên.

Hồ sơ và thủ tục cần chuẩn bị

• Hồ sơ đăng ký doanh nghiệp: như một doanh nghiệp thường theo loại hình đã chọn, gồm giấy đề nghị đăng ký, điều lệ, danh sách thành viên hoặc cổ đông sáng lập.
• Bản cam kết thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường: nêu rõ vấn đề xã hội doanh nghiệp giải quyết, phương thức, và cam kết về việc sử dụng lợi nhuận, theo mẫu và yêu cầu của quy định hiện hành.
• Điều lệ phù hợp với định hướng xã hội: thể hiện được sứ mệnh và ràng buộc về lợi nhuận trong văn bản nội bộ quan trọng nhất của doanh nghiệp.
• Các đăng ký ban đầu sau thành lập: khắc dấu, đăng ký thuế, mở tài khoản ngân hàng, đăng ký chữ ký số để giao dịch điện tử với cơ quan nhà nước.

Thủ tục nghe qua không quá phức tạp, nhưng bản cam kết mục tiêu xã hội là phần dễ làm sơ sài. Viết chung chung quá thì không thể hiện được cam kết thật, viết chặt quá lại tự trói mình vào những nghĩa vụ khó thực hiện. Đây là chỗ một đơn vị tư vấn có kinh nghiệm giúp bạn cân đối câu chữ cho vừa vặn.

Những điều nhà sáng lập hay hiểu nhầm

Doanh nghiệp xã hội thì không được có lãi

Hoàn toàn sai. Doanh nghiệp xã hội vẫn kinh doanh, vẫn cần có lãi để tồn tại và phát triển. Khác biệt nằm ở chỗ phần lớn lợi nhuận được cam kết quay lại phục vụ mục tiêu xã hội thay vì chia hết cho chủ sở hữu. Có lãi càng tốt, vì có lãi thì mới có nguồn lực nuôi sứ mệnh.

Cứ làm việc tốt là tự động thành doanh nghiệp xã hội

Không phải. Một công ty thường có làm từ thiện vẫn là công ty thường. Để mang danh nghĩa doanh nghiệp xã hội với các cam kết pháp lý đi kèm, cần thực hiện đúng thủ tục và bản cam kết theo quy định. Danh nghĩa này đi cùng nghĩa vụ, không phải một cái nhãn tự phong.

Đăng ký xong là xong nghĩa vụ

Cam kết mục tiêu xã hội là thứ theo doanh nghiệp trong suốt quá trình hoạt động, kèm nghĩa vụ báo cáo về việc thực hiện. Vì thế ngay từ khâu thành lập, nên tính luôn cách vận hành kế toán và lưu trữ để chứng minh được cam kết đang được thực hiện thật.

Nhà sáng lập được gì khi có tư vấn đúng ngay từ đầu

Cái được đầu tiên là chọn đúng cấu trúc để không phải làm lại. Đổi loại hình hay sửa điều lệ sau khi đã hoạt động vừa tốn kém vừa mất thời gian. Được tư vấn kỹ ngay từ đầu giúp bạn dựng một nền móng chắc, phù hợp với cả sứ mệnh lẫn kế hoạch gọi vốn.

Cái được thứ hai là bản cam kết viết vừa vặn, thể hiện được tâm huyết mà không tự trói mình. Với nhiều nhà tài trợ và quỹ đầu tư tác động, bản cam kết rõ ràng và điều lệ chuẩn chỉnh chính là thứ tạo niềm tin để họ rót vốn. Làm tốt phần này mở ra cơ hội huy động nguồn lực.

Cái được thứ ba là an tâm về thủ tục để dồn sức cho việc chính. Nhà sáng lập doanh nghiệp xã hội thường mạnh về sứ mệnh và chuyên môn ngành, chứ không rành hồ sơ pháp lý. Giao phần thủ tục cho đơn vị chuyên trách giúp bạn tập trung xây sản phẩm và tạo tác động, thay vì loay hoay với giấy tờ.

Chi phí và cách triển khai

Chi phí thành lập phụ thuộc vào loại hình bạn chọn, mức độ phức tạp của điều lệ và bản cam kết, số lượng thành viên sáng lập, và các đăng ký ban đầu cần làm ngay. Thay vì báo một con số chung, Soft Space nghe rõ mô hình và mục tiêu của bạn rồi tư vấn phạm vi công việc phù hợp. Tham khảo trang dịch vụ thành lập doanh nghiệp trọn gói để hình dung các đầu việc.

Ngay sau khi thành lập, doanh nghiệp cần vận hành đúng chuẩn: một bộ kế toán thuế gọn gàng để quản lý và chứng minh việc sử dụng lợi nhuận đúng cam kết, cùng chữ ký số và hóa đơn điện tử để giao dịch với cơ quan thuế và đối tác. Việc chuẩn bị hóa đơn ngay từ đầu rất quan trọng, xem thêm bài doanh nghiệp mới thành lập cần làm gì với hóa đơn điện tử.

Câu hỏi thường gặp

Doanh nghiệp xã hội có được nhận tài trợ, viện trợ không?

Có, doanh nghiệp xã hội được phép tiếp nhận tài trợ để thực hiện mục tiêu xã hội, môi trường theo quy định hiện hành. Cách tiếp nhận và hạch toán cần đúng để minh bạch, đây là phần nên được tư vấn kỹ.

Đang là công ty thường, chuyển thành doanh nghiệp xã hội được không?

Được, doanh nghiệp đang hoạt động có thể bổ sung cam kết và thực hiện thủ tục để trở thành doanh nghiệp xã hội. Cần rà soát lại điều lệ và định hướng lợi nhuận cho phù hợp với cam kết mới.

Cam kết mục tiêu xã hội có thay đổi được sau này không?

Việc thay đổi nội dung cam kết phải theo trình tự và thông báo tới cơ quan có thẩm quyền theo quy định hiện hành. Vì thế nên cân nhắc kỹ khi soạn cam kết ban đầu để hạn chế phải sửa nhiều.

Loại hình nào phù hợp nhất cho doanh nghiệp xã hội?

Không có câu trả lời chung. Tùy quy mô nhóm sáng lập, nhu cầu gọi vốn và cách bạn muốn ra quyết định mà chọn loại hình phù hợp. Đây chính là nội dung Soft Space tư vấn theo từng trường hợp.

Đồng hành cùng nhà sáng lập

Soft Space đóng vai trò đầu mối tư vấn và đồng hành, từ chọn loại hình, soạn điều lệ và bản cam kết mục tiêu xã hội, hoàn tất thủ tục đăng ký, tới thiết lập kế toán và các công cụ vận hành ban đầu. Chúng tôi hiểu rằng người làm doanh nghiệp xã hội cần một nền móng vừa vững về pháp lý vừa giữ được tinh thần của sứ mệnh.

Muốn trao đổi cụ thể về dự án của bạn, hãy nhắn Zalo 0973608148 hoặc để lại thông tin tại trang liên hệ. Cứ kể chúng tôi nghe mục tiêu xã hội bạn theo đuổi và mô hình dự tính, chúng tôi sẽ tư vấn hướng thành lập phù hợp trước. Liên hệ nhanh qua Zalo 0973608148.